สำนักงานคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) เดินหน้าศึกษาแนวทางกำกับธุรกิจค้าส่งและค้าปลีกสมัยใหม่ (Modern Trade) หลังพบความกังวลเรื่องความไม่สมดุลของอำนาจต่อรองระหว่างผู้ประกอบการรายใหญ่กับคู่ค้ารายย่อย โดยเตรียมพัฒนาแนวปฏิบัติทางการค้าที่เป็นธรรม (Code of Practice) ครอบคลุมตั้งแต่เงื่อนไขสัญญา ค่าธรรมเนียม ไปจนถึงการขยายธุรกิจและความรับผิดชอบต่อเศรษฐกิจชุมชน
เมื่อวันที่ 19-20 พฤศจิกายน 2569 พันตำรวจเอกทรงศักดิ์ รักศักดิ์สกุล รองประธานกรรมการการแข่งขันทางการค้า พร้อมด้วย ดร.ปัทมา เธียรวิศิษฎ์สกุล กรรมการการแข่งขันทางการค้า นำคณะอนุกรรมการจัดเวทีรับฟังความคิดเห็นจากผู้ผลิต ผู้จำหน่ายสินค้า ผู้ประกอบธุรกิจแฟรนไชส์ ร้านค้าท้องถิ่น ผู้ประกอบการ Modern Trade และหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง
การศึกษาครั้งนี้มีขึ้นท่ามกลางธุรกิจ Modern Trade ที่มีมูลค่าตลาดประมาณ 4.38 ล้านล้านบาท และมีโครงสร้างตลาดที่กระจุกตัวสูง การขยายตัวของผู้ประกอบการรายใหญ่จึงอาจส่งผลต่อการแข่งขัน อำนาจต่อรอง และโอกาสเข้าถึงตลาดของ SMEs รวมถึงร้านค้ารายย่อยในชุมชน
หนึ่งในประเด็นสำคัญที่ผู้ผลิตและผู้จำหน่ายสินค้าสะท้อน คือ ภาระต้นทุนในการนำสินค้าเข้าจำหน่ายใน Modern Trade ทั้งค่าแรกเข้า ค่า GP ค่าบริการต่าง ๆ ค่าการตลาด และค่าใช้จ่ายส่งเสริมการขาย โดยบางกรณีมีการปรับเพิ่มค่าใช้จ่ายหลายครั้ง แต่คู่ค้ายังไม่ได้รับคำอธิบายหลักเกณฑ์และวิธีคำนวณที่ชัดเจน
นอกจากนี้ การเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์หรือปรับสินค้าเดิมจนต้องใช้รหัสสินค้าใหม่ (SKU) อาจทำให้ผู้ผลิตต้องเสียค่าแรกเข้าอีกครั้ง ส่งผลกระทบต่อส่วนต่างกำไร โดยเฉพาะ SMEs ที่มีข้อจำกัดในการปรับราคาขาย
ด้านผู้ประกอบการ Modern Trade ชี้แจงว่า ค่าแรกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการบริหารจัดการสินค้า ตั้งแต่การพิจารณา การจัดเรียง ไปจนถึงการกระจายสินค้า ภายใต้ข้อจำกัดของพื้นที่ขาย พร้อมยืนยันว่ามีขั้นตอนการดำเนินงานมาตรฐาน (SOP) และแจ้งรายละเอียดให้คู่ค้าทราบเบื้องต้น ส่วนการจัดวางสินค้าและการเข้าร่วมโปรโมชันเป็นไปตามข้อตกลงร่วมกัน โดยคู่ค้าสามารถประเมินเงื่อนไขก่อนตัดสินใจเข้าร่วมได้
อีกประเด็นที่ถูกหยิบยกขึ้นมา คือ การพัฒนาสินค้าแบรนด์ของห้าง หรือ House Brand ซึ่งแม้จะเป็นโอกาสให้ผู้ผลิตที่มีศักยภาพได้ร่วมพัฒนาสินค้ากับผู้ประกอบการรายใหญ่ แต่ยังมีข้อกังวลเรื่องสิทธิในการจำหน่ายสินค้าเฉพาะช่องทางและทรัพย์สินทางปัญญา ซึ่งจำเป็นต้องพิจารณารายละเอียดข้อตกลงให้ชัดเจน
ขณะเดียวกัน การสนับสนุนผู้ผลิตรายย่อยและวิสาหกิจชุมชนก็เป็นอีกโจทย์ที่ กขค. ให้ความสำคัญ โดยมองว่าการเปิดพื้นที่จำหน่ายสินค้าและถ่ายทอดองค์ความรู้ให้ชุมชนไม่ควรจำกัดอยู่เพียงกิจกรรมเพื่อสังคม (CSR) แต่ต้องช่วยให้ผู้ประกอบการรายย่อยสามารถสร้างรายได้และกำไรจากการดำเนินธุรกิจได้จริง เพื่อเพิ่มความเข้มแข็งให้ห่วงโซ่อุปทานไทย
ส่วนการขยายสาขาของ Modern Trade จำเป็นต้องคำนึงถึงผลกระทบต่อร้านค้าชุมชนและผู้ประกอบธุรกิจแฟรนไชส์ในพื้นที่ ควบคู่กับการส่งเสริมการแข่งขันที่เป็นธรรม เพื่อให้ธุรกิจรายใหญ่และรายย่อยสามารถเติบโตอยู่ร่วมกันได้
ทั้งนี้ กขค. ยังสนับสนุนการนำเครื่องมือ Compliance Checklist มาใช้เป็นแนวทางให้ผู้ประกอบธุรกิจประเมินและกำกับดูแลพฤติกรรมทางการค้าของตนเอง เพื่อส่งเสริมการปฏิบัติตามกฎหมายการแข่งขันทางการค้าและแนวปฏิบัติที่กำลังจัดทำขึ้น
รองประธานกรรมการการแข่งขันทางการค้า กล่าวว่า การกำกับดูแลที่ผ่านมาเป็นลักษณะการดำเนินการภายหลังเกิดเหตุ (Ex-post) ซึ่งมีภาระการพิสูจน์สูง และอาจถูกหลีกเลี่ยงผ่านสัญญามาตรฐาน จึงจำเป็นต้องพัฒนาแนวปฏิบัติทางการค้าเพื่อป้องกันปัญหาล่วงหน้าอย่างเป็นรูปธรรม โดยยึดหลักความสุจริต โปร่งใส และเป็นธรรม พร้อมมีกลไกติดตามและประเมินผลที่ชัดเจน
เป้าหมายสำคัญ คือ การสร้างสมดุลในระบบนิเวศทางการค้า ลดความเหลื่อมล้ำด้านอำนาจต่อรอง และทำให้ผู้ประกอบการทุกขนาดสามารถแข่งขันและเติบโตได้อย่างยั่งยืน




