ค่าไฟไทย...แพงตรงไหน ใครเป็นคนกำหนด

ทุกครั้งที่บิลค่าไฟมาถึงบ้าน หลายคนมักตั้งคำถามว่า ‘ทำไมค่าไฟแพงขึ้นอีกแล้ว’ โดยเฉพาะในช่วงอากาศร้อนที่เครื่องปรับอากาศทำงานหนัก หรือเมื่อมีข่าวว่ารัฐบาลกำลังหารือเรื่องการลดค่าไฟ

แต่เคยสงสัยหรือไม่ว่า ค่าไฟฟ้าที่เราจ่ายในแต่ละเดือน ใครเป็นคนกำหนด และเหตุใดบางช่วงค่าไฟจึงขึ้นหรือลง ทั้งที่เราใช้ไฟเท่าเดิม

ความจริงแล้ว ค่าไฟฟ้าในประเทศไทยไม่ได้เป็นตัวเลขที่กำหนดขึ้นมาโดยหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งเพียงลำพัง แต่ประกอบด้วยต้นทุนหลายส่วนที่เชื่อมโยงกับราคาพลังงานโลก สัญญาซื้อขายไฟฟ้า และนโยบายภาครัฐ

ค่าไฟที่เราจ่าย แบ่งออกเป็นอะไรบ้าง โดยทั่วไป ค่าไฟฟ้าในประเทศไทยประกอบด้วย 3 ส่วนหลัก

1. ค่าไฟฟ้าฐาน (Base Tariff)

เป็นต้นทุนระยะยาวของระบบไฟฟ้า เช่น ค่าก่อสร้างโรงไฟฟ้า ระบบสายส่ง ระบบจำหน่ายไฟฟ้า และค่าดำเนินงานของการไฟฟ้า อัตรานี้ไม่ได้เปลี่ยนแปลงบ่อย เพราะต้องผ่านการพิจารณาของคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.)

2. ค่าไฟฟ้าผันแปร หรือค่า Ft (Fuel Adjustment Charge)

นี่คือส่วนที่หลายคนได้ยินบ่อยที่สุด เพราะเป็นตัวที่ทำให้ค่าไฟขึ้นหรือลงในแต่ละงวด ค่า Ft สะท้อนต้นทุนเชื้อเพลิงที่ใช้ผลิตไฟฟ้า เช่น ก๊าซธรรมชาติ ถ่านหิน น้ำมัน และไฟฟ้าที่ซื้อจากประเทศเพื่อนบ้าน หากราคาก๊าซธรรมชาติในตลาดโลกสูงขึ้น ค่า Ft ก็มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตาม ในทางกลับกัน หากต้นทุนเชื้อเพลิงลดลง ค่า Ft ก็สามารถปรับลดได้เช่นกัน

3. ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT)

เป็นภาษีที่เรียกเก็บจากยอดค่าไฟรวมตามอัตราที่กฎหมายกำหนด

ทำไมค่าไฟไทยจึงผันผวน

ประเทศไทยยังพึ่งพาก๊าซธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงหลักในการผลิตไฟฟ้า โดยคิดเป็นสัดส่วนมากกว่าครึ่งหนึ่งของกำลังการผลิตทั้งหมด

เมื่อราคาก๊าซในตลาดโลกพุ่งขึ้น เช่น ในช่วงหลังการแพร่ระบาดของโควิด-19 หรือจากความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ต้นทุนการผลิตไฟฟ้าของไทยก็เพิ่มขึ้นตาม ส่งผลให้ค่า Ft ปรับสูงขึ้น

นอกจากนี้ ยังมีปัจจัยจากการนำเข้า LNG (ก๊าซธรรมชาติเหลว) ซึ่งมีราคาสูงกว่าก๊าซธรรมชาติจากอ่าวไทย ทำให้ต้นทุนผลิตไฟฟ้าเพิ่มขึ้นในบางช่วง

แล้วโรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียน?

หลายคนอาจสงสัยว่า หากประเทศไทยมีโรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์และพลังงานลมมากขึ้น เหตุใดค่าไฟยังไม่ลดลง

คำตอบคือ แม้ต้นทุนการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนในปัจจุบันจะลดลงมาก แต่ระบบไฟฟ้ายังต้องมีโรงไฟฟ้าประเภทอื่นคอยสำรองกำลังการผลิตไว้ในช่วงที่ไม่มีแสงแดดหรือไม่มีลม ทำให้ต้นทุนของระบบไม่ได้ขึ้นอยู่กับแหล่งผลิตเพียงประเภทเดียว

อีกทั้งโรงไฟฟ้าหลายแห่งยังอยู่ภายใต้สัญญารับซื้อไฟฟ้าระยะยาวที่ทำไว้ในช่วงที่ต้นทุนเทคโนโลยียังสูงกว่าปัจจุบัน

ทำไมรัฐบาลถึงพูดเรื่องทบทวนสัญญาซื้อไฟ

ในช่วงที่ผ่านมา มีข้อเสนอให้ทบทวนสัญญารับซื้อไฟฟ้าจากโรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียนบางส่วนที่ครบอายุ หรือปรับอัตรารับซื้อให้สอดคล้องกับต้นทุนเทคโนโลยีที่ลดลง

แนวคิดคือ หากสามารถลดต้นทุนการรับซื้อไฟฟ้าได้ ก็อาจช่วยลดภาระค่าไฟของประชาชนในระยะยาว

อย่างไรก็ตาม การดำเนินการต้องคำนึงถึงความเชื่อมั่นของนักลงทุนและข้อผูกพันตามสัญญา เพราะการเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขย้อนหลังอาจส่งผลต่อบรรยากาศการลงทุนได้

ค่าไฟถูกลงได้หรือไม่

คำตอบคือ ‘ได้’ แต่ไม่ได้เกิดจากปัจจัยเพียงข้อเดียว การลดค่าไฟต้องอาศัยหลายองค์ประกอบ เช่น ราคาก๊าซธรรมชาติที่ลดลง การบริหารเชื้อเพลิงให้มีประสิทธิภาพ การเพิ่มสัดส่วนพลังงานต้นทุนต่ำ การลงทุนในโครงข่ายไฟฟ้าที่ทันสมัย และการบริหารสัญญาซื้อขายไฟฟ้าให้เหมาะสม

ในระยะยาว การใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ การติดตั้งโซลาร์รูฟท็อป หรือการใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าประหยัดพลังงาน ก็เป็นอีกทางหนึ่งที่ช่วยลดภาระค่าไฟของครัวเรือนได้

ทุกครั้งที่ค่าไฟเปลี่ยนแปลง หลายคนมักมองว่าเป็นเพียงตัวเลขในบิลค่าไฟ แต่เบื้องหลังตัวเลขนั้นคือระบบพลังงานที่เชื่อมโยงตั้งแต่ราคาก๊าซธรรมชาติในตลาดโลก นโยบายด้านพลังงาน สัญญาซื้อขายไฟฟ้า ไปจนถึงการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานของประเทศ

ดังนั้น คำถามสำคัญอาจไม่ใช่เพียงว่าค่าไฟจะลดลงเมื่อไร แต่คือ ประเทศไทยจะบริหารต้นทุนพลังงานอย่างไร เพื่อให้ประชาชนมีค่าไฟที่เหมาะสม ขณะเดียวกันยังรักษาความมั่นคงด้านพลังงานและความเชื่อมั่นของนักลงทุนได้ในระยะยาว

ข้อมูลอ้างอิง

• คณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) : โครงสร้างค่าไฟฟ้าและค่า Ft
• สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.)
• กระทรวงพลังงาน
• การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.)
• International Energy Agency (IEA)
• Energy Institute, Statistical Review of World Energy