#สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ NIA กำลังก้าวเข้าสู่ช่วงเปลี่ยนผ่านเชิงโครงสร้างครั้งสำคัญในปี 2568-2569 จากเดิมที่มีบทบาทเป็นเพียง "ผู้ให้ทุน" และ “ผู้ลงทุน” กำลังจะกลายเป็นกลไกหลักที่กุมอำนาจทั้งการร่วมลงทุนในธุรกิจนวัตกรรม และการเป็นผู้ตรวจคุณสมบัติ "บัญชีนวัตกรรมไทย" เปรียบเสมือนประตูสู่ตลาดจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ
ท่ามกลางการขยายบทบาทที่ควรจะเป็นความหวังของระบบนิเวศนวัตกรรมไทย นำมาสู่การตั้งคำถามถึง ธรรมาภิบาล เมื่อ NIA สวมหมวกสองใบ "ผู้ร่วมลงทุน" และ "ผู้ตรวจรับรอง"
พัฒนาการที่น่าจับตาของ NIA แบ่งออกเป็น 2 แกนหลักที่กำลังจะเกิดขึ้นพร้อมกัน ได้แก่ การยกระดับสู่ผู้ร่วมลงทุน(Venture Capitalist) การแก้ไขพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2569 เปิดทางให้ NIA สามารถถือหุ้น ร่วมทุน หรือลงทุนใน Startup และ Deep Tech ได้ นโยบายนี้มีเป้าหมายเพื่ออุดช่องว่างทางการเงิน (Funding Gap) แต่การนำเงินรัฐไปลงทุนย่อมมีความเสี่ยง และต้องการระบบธรรมาภิบาลขั้นสูงในการตัดสินใจ
การคุม #บัญชีนวัตกรรมไทย เมื่อคณะรัฐมนตรีมีมติให้ NIA รับไม้ต่อจาก สวทช. ในการทำหน้าที่ตรวจสอบคุณสมบัติผลิตภัณฑ์และบริการที่จะขึ้นทะเบียนบัญชีนวัตกรรมไทย โดยมีผลตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2569 เป็นต้นไป
ความเสี่ยงเชิงนโยบาย เมื่อพิจารณาสองบทบาทนี้ร่วมกัน NIA กำลังจะเป็นทั้งผู้ให้ทุน ผู้ร่วมลงทุน และผู้ตรวจรับรอง คำถามที่ตามมาคือ หาก NIA ร่วมลงทุนใน Startup รายหนึ่ง แล้ว Startup รายนั้นมายื่นขอขึ้นบัญชีนวัตกรรมไทย NIA จะมีกลไกป้องกันผลประโยชน์ทับซ้อน (Firewall) อย่างไร เพื่อให้การตรวจคุณสมบัติยังคงความเป็นกลางและน่าเชื่อถือ
ข้อสงสัยเชิงธรรมาภิบาลที่ NIA ต้องสร้างให้เกิดขึ้น
มีประเด็นเชิงกระบวนการที่หน่วยงานตรวจสอบและสาธารณชนควรตั้งคำถามไปยังบอร์ดบริหาร NIA เพื่อความโปร่งใสและสร้างความเชื่อมั่น NIA ควรเร่งอธิบายต่อสาธารณะ ถึง การใช้อำนาจใหม่
การ สมดุล ทำอย่างไรไม่ให้เกิด Conflict of Interest เพื่อให้ NIA เป็นโอกาสในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศ แต่โอกาสนี้จะเกิดประโยชน์สูงสุดได้ ต่อเมื่อกลไกการใช้อำนาจนั้นตั้งอยู่บนฐานของความโปร่งใส ตรวจสอบได้ และปราศจากผลประโยชน์ทับซ้อนอย่างแท้จริง
