นักวิชาการ เสนอปรับค่าเช่า MUX ผ่าทางตันทีวีดิจิทัล

นักวิจัย กสทช. เสนอผลการศึกษา เรื่อง การกำกับดูแลการให้บริการโครงข่ายโทรทัศน์ภาคพื้นดินในยุค Digital Disruption พบ พฤติกรรมผู้ชมเปลี่ยน คนดูผ่านภาคพื้นดินเหลือ 39.2% ชงลดความครอบคลุมโครงข่ายเหลือ 80%

เปิดทางเลือกอลดค่าบริการโครงข่ายช่อง SD เหลือ 1.5-2 ล้านบาทต่อเดือน ด้าน HD เหลือ 4.5-6 ล้านบาท พร้อมปรับสูตรคิดค่าบริการโครงข่าย ตามต้นทุนส่วนเพิ่ม รับ Digital Disruption

คนดูเปลี่ยน ทีวีเปลี่ยน mux ต้องเปลี่ยน

การกำกับดูแลโครงข่ายโทรทัศน์ภาคพื้นดินในยุค Digital Disruption กำลังเผชิญโจทย์สำคัญ เมื่อพฤติกรรมผู้ชมเปลี่ยนจากการรับชมผ่านเสาส่งสัญญาณภาคพื้นดินไปสู่แพลตฟอร์มออนไลน์มากขึ้น ขณะที่ผู้ให้บริการโครงข่ายยังมีภาระต้นทุนจากเงื่อนไขใบอนุญาตและข้อกำหนดทางเทคนิค โดยเฉพาะการรักษาความครอบคลุมสัญญาณในระดับสูง

สาระสำคัญจากการศึกษา “การกำกับดูแลการให้บริการโครงข่ายโทรทัศน์ภาคพื้นดินในยุค Digital Disruption” วิเคราะห์ต้นทุนที่เกิดจากการกำกับดูแล และเสนอแนวทางลดต้นทุนรวมถึงอัตราค่าเช่าโครงข่าย

ข้อมูลการศึกษาระบุว่า ปัจจุบันประเทศไทยมีผู้ให้บริการโครงข่ายโทรทัศน์ภาคพื้นดิน 4 หน่วยงาน ได้แก่ กรมประชาสัมพันธ์ บริษัท อสมท จำกัด (มหาชน) ไทยพีบีเอส และกองทัพบก โดยมีจำนวนโครงข่ายที่มีอยู่ 5 โครงข่าย มีความครอบคลุมสัญญาณมากกว่า 95% ของครัวเรือนทั่วประเทศ

ขณะที่สัดส่วนผู้ชมที่รับชมผ่านโครงข่ายโทรทัศน์ภาคพื้นดินอยู่ที่ 39.2% ขณะที่อีก 60.8% รับชมผ่านช่องทางและแพลตฟอร์มอื่น สะท้อนความเปลี่ยนแปลงของตลาดโทรทัศน์ที่ไม่ได้ผูกอยู่กับโครงข่ายภาคพื้นดินเหมือนในอดีตอีกต่อไป

ค่าเช่าโครงข่ายสูง ต้นทุนผูกกับเงื่อนไขใบอนุญาต

อัตราค่าเช่าโครงข่ายในปัจจุบันอยู่ในระดับสูง โดยช่องรายการความคมชัดมาตรฐาน (SD) มีค่าเช่า 3.18-3.43 ล้านบาทต่อเดือนต่อช่อง ส่วนช่องความคมชัดสูง (HD) อยู่ที่ 9.54-10.29 ล้านบาทต่อเดือนต่อช่อง

ต้นทุนมีปัจจัยกำหนดสำคัญ 3 ด้าน คือ ต้นทุนการกำกับดูแล ที่เกิดจากข้อกำหนดและภาระตามระบบใบอนุญาตเงื่อนไขใบอนุญาต ที่กำหนดขอบเขตและระดับการให้บริการเงื่อนไขทางเทคนิค โดยเฉพาะการขยายและรักษาความครอบคลุมของโครงข่าย

ภาระต้นทุนไม่ได้เพิ่มขึ้นตามจำนวนผู้ชมเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับข้อกำหนดให้ผู้ให้บริการต้องรักษาความครอบคลุมสัญญาณในระดับสูง แม้พฤติกรรมการรับชมจะเปลี่ยนไปแล้วก็ตาม 12 สถานี เพิ่มเป็น 47 สถานีสำหรับความครอบคลุม 80% และ 84 สถานีสำหรับ 90% ก่อนจะเพิ่มเป็น 168 สถานีเพื่อให้ครอบคลุม 95%

การขยายความครอบคลุมจาก 90% เป็น 95% ต้องเพิ่มสถานีอีก 84 แห่ง ขณะที่การเพิ่มจาก 80% เป็น 95% ต้องเพิ่มถึง 121 แห่ง การศึกษาประเมินต้นทุนเฉลี่ยไว้ประมาณ 1,400 ล้านบาทต่อโครงข่าย หรือเฉลี่ย 8.4 ล้านบาทต่อสถานี

ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนว่า การรักษาความครอบคลุมสัญญาณในระดับ 95% มีต้นทุนส่วนเพิ่มสูง โดยเฉพาะในช่วงการขยายพื้นที่จาก 80-90% ไปสู่ 95%

นักวิจัยของกสทช. จึงเสนอให้มีทางเลือกกำหนดระดับความครอบคลุมโครงข่ายที่ 80% และ 95% แทนการกำหนดมาตรฐานเดียว โดยหากเลือกความครอบคลุม 80% จะสามารถลดอัตราค่าเช่าได้อย่างมีนัยสำคัญ

ช่อง SD เหลือ 1.5-2 ล้านบาทต่อเดือนต่อช่อง จากเดิม 3.18-3.43 ล้านบาท ช่อง HD เหลือ 4.5-6 ล้านบาทต่อเดือนต่อช่อง จากเดิม 9.54-10.29 ล้านบาท และเสนอให้พิจารณาบทบาทการให้บริการโทรทัศน์ภาคพื้นดินควบคู่กับบริการ DTH (Direct-to-Home) และ EWS (Early Warning System) โดยหากไม่มีบริการ DTH อัตราค่าเช่าอาจลดลงได้อีก โดยช่อง SD ลดลง 1-2 แสนบาทต่อเดือนต่อช่อง และช่อง HD ลดลง 3-6 แสนบาทต่อเดือนต่อช่อง

เสนอปรับสูตรค่าเช่า ใช้ต้นทุนส่วนเพิ่มเป็นฐาน

นอกจากการปรับระดับความครอบคลุมแล้ว การศึกษายังเสนอแนวทางด้านการออกแบบโครงข่าย (Network Design) โดยให้ความสำคัญกับระบบสำรองโครงข่าย (Redundancy System) และการประหยัดจากขนาดการลงทุน (Economy of Scale) พร้อมจัดทำแนวทางมาตรฐานการดำเนินงาน เพื่อให้การลงทุนและการบริหารต้นทุนมีประสิทธิภาพมากขึ้น

สำหรับรกำหนดอัตราค่าเช่าโครงข่ายอ้างอิง (Reference Rate) เพื่อให้การคิดค่าบริการมีหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนและสะท้อนต้นทุนที่แท้จริงมากขึ้น

ในระดับนโยบาย เสนอให้ปรับสมดุลจำนวนช่องรายการและจำนวนผู้ให้บริการโครงข่ายให้สอดคล้องกับอุปสงค์และอุปทานในอนาคต รวมถึงปรับปรุงกฎหมายและกฎระเบียบให้มีความยืดหยุ่น รองรับการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีและพฤติกรรมผู้ชม

ข้อเสนอสำคัญที่สุดคือ การปรับวิธีคำนวณค่าเช่าโครงข่าย โดยให้ความสำคัญกับ ต้นทุนส่วนเพิ่ม (Marginal Cost) แทนการยึดต้นทุนจากภาระการลงทุนและการให้บริการในรูปแบบเดิมเป็นหลัก

โจทย์ไม่ได้อยู่ที่ค่าเช่าแพง แต่อยู่ที่การกำกับดูแลที่ไม่ทันตลาด

ข้อเสนอจากการศึกษาครั้งนี้สะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้างของอุตสาหกรรมโทรทัศน์ดิจิทัลไทย กล่าวคือ ระบบกำกับดูแลและเงื่อนไขการให้บริการถูกออกแบบขึ้นในช่วงที่โทรทัศน์ภาคพื้นดินเป็นช่องทางหลักในการเข้าถึงผู้ชม แต่วันนี้ตลาดเปลี่ยนไปแล้ว

ตัวเลขผู้ชมผ่านโครงข่ายภาคพื้นดิน 39.2% เทียบกับช่องทางอื่น 60.8% เป็นสัญญาณว่าการกำหนดต้นทุนและมาตรฐานโครงข่ายด้วยสมมติฐานเดิมอาจไม่สอดคล้องกับสภาพตลาดปัจจุบัน

การลด Coverage เหลือ 80% ไม่ใช่ทางเลือกที่ควรทำ

ตอบที่ปราศจากความเสี่ยง เพราะความครอบคลุมของโครงข่ายไม่ได้มีความหมายเฉพาะด้านธุรกิจ แต่ยังเกี่ยวข้องกับการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของประชาชน โดยเฉพาะพื้นที่ห่างไกลและกลุ่มประชาชนที่ยังพึ่งพาโทรทัศน์ภาคพื้นดิน

การพิจารณาลดความครอบคลุมจึงต้องแยกบทบาทระหว่างการให้บริการเชิงพาณิชย์กับการให้บริการเพื่อประโยชน์สาธารณะ รวมถึงต้องประเมินว่าการลดสถานีส่งสัญญาณจะกระทบประชาชนกลุ่มใดบ้าง และมีเทคโนโลยีหรือช่องทางใดเข้ามาทดแทนได้จริง

การนำ Marginal Cost มาใช้คำนวณค่าเช่า เพราะหากทำได้อย่างเหมาะสม จะช่วยให้ผู้ประกอบการจ่ายค่าบริการตามต้นทุนส่วนเพิ่มที่เกิดขึ้นจริง ไม่ต้องแบกรับภาระต้นทุนจากการรักษาโครงข่ายเกินกว่าความต้องการของตลาด

ข้อเสนอปรับสูตรค่าเช่าต้องมีความโปร่งใส ตรวจสอบได้ และไม่ผลักภาระต้นทุนที่จำเป็นต่อการรักษาคุณภาพและความมั่นคงของโครงข่ายไปยังผู้ให้บริการหรือประชาชนกลุ่มอื่น

การปฏิรูปโครงข่ายทีวีดิจิทัลจึงไม่ใช่เพียงการลดค่าเช่าให้ผู้ประกอบการ แต่เป็นการตั้งคำถามใหม่ว่า ในยุคที่ผู้ชมย้ายไปอยู่บนแพลตฟอร์มออนไลน์แล้ว ประเทศไทยยังจำเป็นต้องแบกรับต้นทุนโครงข่ายภาคพื้นดินในรูปแบบเดิมมากน้อยเพียงใด และจะออกแบบระบบกำกับดูแลอย่างไรให้สมดุลระหว่างการแข่งขันทางธุรกิจ การเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร และความมั่นคงในการสื่อสารของประเทศ

ทั้งนี้ข้อเสนอดังกล่าวเป็นข้อเสนอจากการศึกษาทางวิชาการ ไม่ได้เป็นมติหรือความเห็นชอบของบอร์ดกสทช. จึงยังไม่มีการเปลี่ยนแปลงการกำกับดูแลโครงข่ายทีวีภาคพื้นดินของอุตสาหกรรมโทรทัศน์ในขณะนี้

ที่มา: เอกสารการศึกษา “การกำกับดูแลการให้บริการโครงข่ายโทรทัศน์ภาคพื้นดินในยุค Digital Disruption” จัดทำโดยศักดิ์ดา มะเกลียง วันที่ 10 พฤศจิกายน 2569