ประชุม Policy Innovation Exchange หัวข้อ "Next Level Thailand การยกระดับการกำหนดนโยบายเพื่ออนาคต" ดนุชา พิชยนันท์ เลขาธิการ สภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สภาพัฒน์) กล่าวว่า ประเทศไทยจำเป็นต้องก้าวข้ามกลไกการขับเคลื่อนเศรษฐกิจแบบเดิม เพื่อไปสู่การเปลี่ยนผ่านเชิงยุทธศาสตร์ด้วยนวัตกรรม
เลขาธิการ สภาพัฒน์ มองว่า การขยายตัวของแรงงาน และการลงทุนแบบเดิม ไม่สามารถขับเคลื่อนการเติบโตในระยะยาวของไทยได้อีกต่อไป ท่ามกลางความท้าทายจากการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากร การมาของเทคโนโลยีใหม่ และความผันผวนของภูมิอากาศโลก ประเทศไทยต้องนิยามความก้าวหน้าใหม่ โดยมุ่งเน้นการปฏิรูปโครงสร้างและธรรมาภิบาล มากกว่าการมุ่งเน้นเพียงตัวเลข GDP
การปรับเปลี่ยนกระบวนการในกำหนดนโยบาย ด้วยกระบวนการทดลองเชิงนโยบายที่ยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง เปิดทางให้ประชาชนร่วมเป็นผู้ออกแบบทางแก้ปัญหาอย่างแท้จริง ผ่าน 3 พื้นที่การเปลี่ยนแปลงสำคัญ คือการเปลี่ยนแปลงภาครัฐ (Government transformation) ยกระดับการบริหารงานให้โปร่งใส คล่องตัว และสอดคล้องกับมาตรฐานสากล เช่น มาตรฐานของ OECD
การเปลี่ยนแปลงระดับพื้นที่ (Area-based transformation) ด้วยการเสริมสร้างความสามารถในการแข่งขันระดับรากหญ้าและ SMEs เพื่อเชื่อมโยงกับห่วงโซ่มูลค่าระดับประเทศ
การเปลี่ยนแปลงกระบวนการยุติธรรม (Justice transformation) ด้วยการเสริมสร้างหลักนิติธรรมและความแน่นอนทางกฎหมาย เพื่อสร้างความเชื่อมั่นแก่การลงทุนภาคเอกชน
" การนำประเทศไทยไปสู่อีกระดับ จะต้องมีความหมายมากกว่าการบรรลุการเติบโตทางเศรษฐกิจที่สูงขึ้น แต่ต้องอาศัยการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญของโครงสร้างและแนวทางการพัฒนาของเรา" ดนุชา
Niamh Collier Smith ผู้แทนโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติประจำประเทศไทย (UNDP Resident Representative, Thailand) กล่าวว่า การพัฒนาประเทศไทยในระยะต่อไปไม่ได้ขึ้นอยู่กับอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียวอีกต่อไป หัวใจสำคัญคือการยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันควบคู่ไปกับธรรมาภิบาล ผ่านการลงทุนในนวัตกรรมนโยบาย การมองการณ์ไกล (Foresight) และการบูรณาการความร่วมมือข้ามภาคส่วน
ประเทศไทยกำลังเผชิญกับความท้าทายรอบด้าน ทั้งการชะลอตัวทางเศรษฐกิจ สังคมสูงวัยระดับสูง, การเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีอย่างรวดเร็ว และวิกฤตสภาพภูมิอากาศ ท่ามกลางเป้าหมายระดับประเทศที่ท้าทาย ไม่ว่าจะเป็นการเข้าเป็นสมาชิก OECD, การก้าวสู่ประเทศรายได้สูงภายในปี 2037 และการบรรลุเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ภายในปี 2057
ความเชื่อมั่นคือรากฐานของความสามารถในการแข่งขันยุคใหม่:** ความสามารถในการแข่งขันของประเทศไม่ได้วัดจากผลผลิตทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียวอีกต่อไป แต่ขึ้นอยู่กับความเชื่อมั่นของประชาชนต่อสถาบันภาครัฐ ซึ่งเส้นทางสู่การเป็นสมาชิก OECD ของไทยต้องอาศัยความโปร่งใส ความสม่ำเสมอของนโยบาย และการบริการสาธารณะที่ยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง
ยกระดับจากโครงการนำร่องสู่ระบบโครงสร้างจริง การทำโครงการนวัตกรรมแบบแยกส่วนไม่เพียงพอต่อการสร้างความเปลี่ยนแปลงในระยะยาว หากขาดการสนับสนุนงบประมาณระยะยาวที่คาดการณ์ได้และการเป็นเจ้าของร่วมจากภาครัฐ โดยอ้างอิงข้อมูลจาก OECD ที่ชี้ว่าปัจจุบันมีถึง 91 ประเทศที่จัดตั้งห้องปฏิบัติการนวัตกรรมภาครัฐเพื่อฝังรากความสามารถนี้ไว้ในกลไกของรัฐอย่างถาวร
การมองการณ์ไกลเพื่อการเตรียมพร้อม ไม่ใช่เพื่อการทำนาย การทำ Policy Foresight ไม่ใช่การพยายามทำนายอนาคตที่แน่นอน แต่เป็นการอ่านสัญญาณที่กำลังก่อตัวเพื่อออกแบบสถาบันให้มีความยืดหยุ่นและพร้อมรับมือวิกฤต เช่น การใช้ระบบ Global Trends and Signals System ของ UNDP
การเปลี่ยนกระบวนการจัดการแบบเดิมไปสู่รูปแบบการบริหารใหม่ จะแก้ไขปัญหา ปัญหาเชิงซ้อนในปัจจุบัน ปัญหาฝุ่น ปัญหาความมั่นคงทางอาหาร ไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยกระทรวงใดกระทรวงหนึ่งลำพัง จำเป็นต้องมีกลไกเชื่อมประสานข้ามหน่วยงาน เช่น เครือข่ายบุคลากรข้ามกระทรวง (C3 Model) ที่ร่วมมือกันขับเคลื่อน
“อนาคตของประเทศไทยไม่ได้ถูกกำหนดด้วยความเร็วของการเติบโตทางเศรษฐกิจเท่านั้น แต่ถูกกำหนดด้วยระดับความเชื่อมั่นที่ผู้คนมีต่อสถาบันที่ขับเคลื่อนการเติบโตนั้น”
ขอเสนอให้ทุกภาคส่วนของไทยที่ต้องการเปลี่ยนแปลง เปลี่ยนจากการทดลองแบบครั้งเดียวทิ้ง สู่การจัดสรรงบประมาณนวัตกรรมระยะยาวและเปลี่ยนแปลงอย่างมีส่วนร่วมของประชาชน ด้วยการนำเสียงสะท้อนจากประชาชนเข้ามาอยู่ในกระบวนการออกแบบนโยบายตั้งแต่เริ่มต้




