ทำไมนาข้าวไต้หวันสวยจนเป็นแหล่งท่องเที่ยว? ถอดโมเดลเกษตรไต้หวัน

เมื่อ ‘นาข้าว’ กลายเป็นแลนด์มาร์ก

ไต้หวันจัดการทุ่งนาอย่างไร ให้คนอยากมาเที่ยวโดยไม่กระทบภาคเกษตร

อากาศที่ร้อนจัดไม่ได้ทำให้ผู้คนหายไปจากทุ่งนาในตำบลฉือซ่าง เมืองไถตง ของไต้หวัน โดยนักท่องเที่ยวยังคงทยอยเข้าสู่พื้นที่ ทั้งกลุ่มครอบครัว เด็ก คนหนุ่มสาว ไปจนถึงผู้สูงอายุ โดยบางคนเลือกเดิน บางคนปั่นจักรยาน ขณะที่รถไฟฟ้าขนาดเล็กที่ตกแต่งเป็นตัวการ์ตูนสุดน่ารัก พาผู้มาเยือนเข้าสู่เส้นทางชมทุ่งนาไม่ขาดสาย

เบื้องหน้าคือภูเขาและผืนนาข้าวที่ทอดยาว ขณะที่ถนนสายเล็กพาดผ่านกลางพื้นที่เกษตรอย่างเป็นระเบียบ

ภาพที่พบระหว่างการลงพื้นที่ของทีมข่าว SPACEBAR ซึ่งร่วมทริปไปกับ Team Vision Thai สื่อภาษาจีนและธุรกิจนำเที่ยวจีนในประเทศไทย พาท่องไปในเส้นทาง ฮวาเหลียน-ฉือช่าง-ไถตง ภายใต้แนวคิด LOHAS - Lifestyles of Health and Sustainability สะท้อนการจัดการพื้นที่เกษตรที่เชื่อมเข้ากับการท่องเที่ยวอย่างเป็นระบบ

ที่ตำบลฉือซ่าง Brown Boulevard กลายเป็นหนึ่งในจุดหมายปลายทางสำคัญของมณฑลไถตง เส้นทางท่ามกลางทุ่งนามีทั้งนักท่องเที่ยวที่เดินและปั่นจักรยาน ขณะที่ภูเขาและผืนนากลายเป็นส่วนหนึ่งของประสบการณ์การท่องเที่ยว

เว็บไซต์ของสำนักงานการท่องเที่ยวไต้หวัน ระบุว่า เส้นทางนี้อยู่ท่ามกลางพื้นที่นาข้าว ไม่มีบ้านเรือนหรือไฟถนนบดบังทัศนียภาพ และเชื่อมโยงกับจุดท่องเที่ยวอย่างต้นไม้ทาเคชิ คาเนชิโร่ และ Dapo Pond (บึงต้าโป) แลนด์มาร์คธรรมชาติคู่กันในตำบลฉือซ่าง ซึ่งโด่งดังขึ้นมาจากโฆษณาของสายการบิน EVA Air ในปี พ.ศ. 2556 ที่มีซูเปอร์สตาร์ลูกครึ่งญี่ปุ่น-ไต้หวัน ทาเคชิ คาเนชิโร่ มานั่งพักผ่อนหย่อนใจ ท่ามกลางทุ่งนาและบึงน้ำธรรมชาติอันเงียบสงบ

จุดนี้ สะท้อนวัฒนธรรม ‘เฟิ่งฉา’ หรือคือ วัฒนธรรมดั้งเดิมของสังคมเกษตรกรรมไต้หวัน ที่ชาวบ้านมักจะนำกาน้ำชาหรือถังน้ำดื่มมาตั้งไว้ใต้ร่มไม้ริมทาง เพื่อให้ชาวนาที่เหน็ดเหนื่อยหรือผู้สัญจรผ่านไปมาได้หยุดพักดื่มน้ำคลายร้อนฟรี แสดงถึงความมีน้ำใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่

สำหรับในโฆษณาชิ้นนั้น ทาเคชิ คาเนชิโร่ ได้ปั่นจักรยานมาหยุดพักใต้ต้นไม้ต้นนี้ แล้วรินชาดื่มจากกาน้ำชาโบราณพร้อมพูดประโยคคลาสสิก ฉากนี้ทำให้ผู้คนจดจำภาพกาน้ำชาคู่กับต้นไม้จนแยกกันไม่ออก

หลังจากหมดสัญญาโฆษณาลงอย่างเป็นทางการ ทางการท้องถิ่นไถตงและสายการบินได้ร่วมกันผลักดันให้เรียกต้นไม้ต้นนี้ว่า ‘ต้นไม้เสิร์ฟชา’ (Tea-Offering Tree) เพื่อมุ่งเน้นการชูคุณค่าทางวัฒนธรรมท้องถิ่นมากกว่าตัวบุคคล โดยมีกาน้ำชาทองแดงตั้งเด่นเป็นสัญลักษณ์ให้เหล่านักท่องเที่ยวได้มาถ่ายรูปเช็คอิน

สิ่งที่เกิดขึ้นจึงเป็นภาพของ ‘การท่องเที่ยวบนพื้นที่เกษตร’ ที่ไม่ได้จำเป็นต้องเปลี่ยนทุ่งนาให้เป็นสิ่งปลูกสร้าง

จากผืนนา สู่จุดหมายปลายทาง

การทำให้ทุ่งนากลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวไม่ได้เริ่มจากการสร้างแลนด์มาร์กขึ้นใหม่ หากเริ่มจากการมองเห็นคุณค่าของสิ่งที่มีอยู่

สำหรับพื้นที่ฉือซ่างตั้งอยู่ในหุบเขาตามแนว East Longitudinal Valley ระหว่างเทือกเขา Central Mountain Range และ Coastal Mountain Range ขณะที่พื้นที่เกษตรยังคงผลิตข้าวที่มีชื่อเสียงของไถตง สำนักงานการท่องเที่ยวไต้หวันระบุว่าทัศนียภาพของนาข้าวและภูเขาในพื้นที่ถูกพัฒนาเป็นหนึ่งในประสบการณ์สำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการพักผ่อนและสัมผัสธรรมชาติ

เมื่อภูมิทัศน์กลายเป็นส่วนหนึ่งของการท่องเที่ยว รายได้จึงขยายออกไปจากผลผลิตในแปลงนา โดย

นักท่องเที่ยวเข้าพื้นที่ ใช้จ่าย...

→ เช่าจักรยานหรือรถไฟฟ้า
→ รับประทานอาหาร
→ ซื้อสินค้าท้องถิ่น
→ เยี่ยมชมแหล่งท่องเที่ยว
→ เดินทางต่อไปยังที่พักและพื้นที่อื่นในชุมชน

‘ทุ่งนา’ จึงกลายเป็นจุดเริ่มต้นของกิจกรรมทางเศรษฐกิจหลายประเภท

จัดการพื้นที่อย่างไร ให้ ‘เที่ยวได้’ และ ‘ทำนาได้’

หัวใจอยู่ที่การแบ่งบทบาทของพื้นที่อย่างชัดเจน โดยเส้นทาง Brown Boulevard ถูกนำเสนอในฐานะพื้นที่สำหรับเดินและปั่นจักรยาน ขณะที่กิจกรรมท่องเที่ยวถูกวางไว้บนถนนและพื้นที่ที่เหมาะสมกับการเข้าถึงของนักท่องเที่ยว เว็บไซต์การท่องเที่ยวไต้หวันยังจัดเส้นทาง Chishang ในรูปแบบ Accessible Tour ให้สามารถเดินหรือปั่นจักรยานเที่ยวชมพื้นที่ได้ด้วย

การจัดการลักษณะนี้ช่วยให้ทุ่งนาทำหน้าที่หลักต่อไป ขณะเดียวกันพื้นที่โดยรอบก็รองรับกิจกรรมท่องเที่ยวได้

สิ่งที่เกิดขึ้นคือ เกษตรกับการท่องเที่ยวไม่ได้แข่งขันกันบนพื้นที่เดียวกันทั้งหมด หากถูกออกแบบให้ทำงานร่วมกัน

‘ข้าว’ คือหัวใจของเรื่อง ไม่ใช่ฉากประกอบ

ความน่าสนใจของฉือช่างอยู่ตรงที่ การท่องเที่ยวไม่ได้ถูกแยกออกจากภาคเกษตร

ข้าวฉือซ่าง กลายเป็นสินค้าอัตลักษณ์ของพื้นที่ ขณะที่ Chishang Farmers’ Association พัฒนากิจกรรมด้านการเรียนรู้และการแปรรูปข้าว รวมถึงพื้นที่ท่องเที่ยวในรูปแบบ Tourism Factory ทำให้ผู้มาเยือนได้เห็นทั้งเรื่องราวของข้าว กระบวนการผลิต และสินค้าที่ต่อยอดจากผลผลิตทางการเกษตร

การท่องเที่ยวจึงช่วยทำให้ผู้บริโภคเห็น ‘ที่มาของอาหาร’ ขณะเดียวกันภาคเกษตรก็มีพื้นที่ในการนำเสนอสินค้าและอัตลักษณ์ของตัวเอง

LOHAS กับเศรษฐกิจชนบทในไต้หวัน

แนวทางดังกล่าวสอดคล้องกับการท่องเที่ยวแบบ LOHAS - Lifestyles of Health and Sustainability ที่ให้ความสำคัญกับสุขภาพ ธรรมชาติ และวิถีชีวิต

ใน ‘ไถตง’ (Taitung) แนวคิดนี้ถูกนำมาเชื่อมกับพื้นที่เกษตรผ่านการปั่นจักรยาน การเดิน การสัมผัสภูมิทัศน์ การกินอาหารท้องถิ่น และการเรียนรู้วิถีชุมชน

เว็บไซต์การท่องเที่ยวไต้หวันวางตำแหน่ง Taitung ในฐานะพื้นที่ที่มีทรัพยากรธรรมชาติและเส้นทางจักรยานจำนวนมาก รวมถึงเส้นทางในฉือซ่าง (Chishang) และพื้นที่ East Longitudinal Valley ซึ่งผสมผสานภูเขา น้ำพุร้อน พื้นที่เกษตร และวิถีท้องถิ่นเข้าด้วยกัน

เมื่อธรรมชาติยังคงอยู่ การท่องเที่ยวก็มีสิ่งให้สัมผัส
เมื่อเกษตรยังเดินต่อ ผู้มาเยือนก็มีเรื่องราวให้เรียนรู้
และเมื่อสินค้าในพื้นที่เชื่อมกับการท่องเที่ยว รายได้ก็มีโอกาสไหลกลับสู่ชุมชนมากขึ้น

จาก ‘ทุ่งนา’ สู่ ‘เศรษฐกิจรอบทุ่งนา’

สิ่งที่ทีมข่าว SPACEBAR เห็นจากฉือช่างจึงไม่ใช่เพียงการทำท่องเที่ยวให้ทุ่งนาสวยขึ้น แต่หัวใจอยู่ที่ การจัดการพื้นที่ให้หลายกิจกรรมอยู่ร่วมกันได้ โดย...
- ผืนนา ยังคงผลิตข้าว
- ถนน ทำหน้าที่เป็นเส้นทางท่องเที่ยว
- จักรยานและรถไฟฟ้า ช่วยเพิ่มการเข้าถึง
- เรื่องราวของพื้นที่สร้างประสบการณ์
- ข้าวและสินค้าเกษตร สร้างรายได้
- ชุมชน กลายเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่การท่องเที่ยว

จากพื้นที่เพาะปลูกจึงเกิด ‘ระบบเศรษฐกิจรอบผืนนา’

นี่อาจเป็นเหตุผลที่ทำให้แม้ในวันที่อากาศร้อน นักท่องเที่ยวยังคงเดินทางเข้าสู่ทุ่งนาอย่างต่อเนื่อง เพราะสิ่งที่รออยู่ไม่ใช่เพียง ‘วิวสวย’ หากเป็นประสบการณ์ที่เชื่อม ธรรมชาติ-เกษตร-อาหาร-การเดินทาง-วิถีชีวิต เข้าด้วยกัน

แล้วอะไรอยู่เบื้องหลังภาพสวยเหล่านี้?

การที่นาข้าวแห่งหนึ่งสามารถรักษาความเป็นพื้นที่เกษตร พร้อมเปิดรับนักท่องเที่ยวได้จำนวนมาก ย่อมเกี่ยวข้องกับการจัดการตั้งแต่ระดับพื้นที่ การเกษตร ระบบน้ำ ถนน การใช้ที่ดิน การท่องเที่ยว ไปจนถึงการสร้างรายได้ให้ชุมชน

และเมื่อมองลึกลงไป จะพบว่า ‘ภาพทุ่งนาที่สวย’ เป็นเพียงปลายทางของการจัดการที่เกิดขึ้นมาตั้งแต่ต้นน้ำ

ตอนต่อไป ทีมข่าว SPACEBAR จะพาไปดู ‘ระบบเกษตรไต้หวัน’ ตั้งแต่การจัดการที่ดิน น้ำ การผลิต ไปจนถึงการแปรรูปและตลาด - ระบบที่ทำให้ปัญหาในระดับพื้นฐานของเกษตรกรถูกจัดการเป็นขั้นเป็นตอน และเปลี่ยนพื้นที่เกษตรให้กลายเป็นฐานเศรษฐกิจของชุมชน