มะพร้าวราคาตกต่ำ วิกฤตซ้ำ ทำไมไทยยังแก้ไม่จบ

มะพร้าวไทย…โจทย์เดิมที่ยังไม่จบ
จากราคาตกต่ำ สู่คำถามใหญ่ “แก้ปัญหาระยะสั้น หรือปรับโครงสร้างทั้งระบบ?”

มะพร้าวไทยกำลังเผชิญปัญหาราคาตกต่ำซ้ำอีกครั้ง หลังผลผลิตออกสู่ตลาดมากกว่า 2 ล้านลูกต่อวัน จนราคาซื้อขายต่ำกว่าต้นทุนการผลิต ขณะที่มาตรการระบายผลผลิตของภาครัฐยังถูกตั้งคำถามถึงประสิทธิภาพในการแก้ปัญหา

ประเด็นดังกล่าวกลับมาเป็นที่สนใจ หลัง ศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ให้สัมภาษณ์ในรายการ "กรรมกรข่าว คุยนอกจอ" เมื่อวันที่ 10 กรกฎาคม ถึงแนวทางขอความร่วมมือภาคเอกชนช่วยรับซื้อมะพร้าวเพื่อดูดซับผลผลิตส่วนเกิน แต่เครือข่ายชาวสวนมะพร้าวจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ยืนยันว่า เกษตรกรจำนวนมากยังไม่ได้รับความช่วยเหลืออย่างเป็นรูปธรรม และราคายังคงอยู่ในระดับต่ำ

ข้อถกเถียงครั้งนี้จึงไม่ใช่เพียงการโต้แย้งเรื่องมาตรการเฉพาะหน้า หากแต่สะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้างของอุตสาหกรรมมะพร้าวไทย ที่เผชิญวัฏจักรผลผลิตล้นตลาด ราคาผันผวน และอำนาจต่อรองของเกษตรกรที่ยังอ่อนแอมาอย่างต่อเนื่อง

มะพร้าวล้นตลาด…ต้นทุน 6-7 บาท แต่ราคาต่ำกว่าต้นทุน

ข้อมูลจากกระทรวงพาณิชย์ระบุว่า ช่วงที่มะพร้าวน้ำหอมออกผลผลิตมาก ปริมาณเข้าสู่ตลาดสูงกว่า 2 ล้านลูกต่อวัน ทำให้เกิดภาวะอุปทานล้นตลาด (Supply Overhang) เมื่อปริมาณสินค้ามากกว่าความต้องการซื้อ ราคาจึงถูกกดลงอย่างรวดเร็ว

ขณะที่ต้นทุนการผลิตของเกษตรกรอยู่ที่ประมาณ 6-7 บาทต่อลูก แต่ราคาตลาดในช่วงวิกฤตลดลงจนต่ำกว่าต้นทุน ทำให้กระทรวงพาณิชย์ต้องพยายามประคองราคาให้อยู่ที่ประมาณ 5 บาทต่อลูก ซึ่งยังไม่ใช่ระดับราคาที่สะท้อนต้นทุนจริงของเกษตรกร

ปัญหานี้ทำให้มะพร้าวกลายเป็นสินค้าเกษตรที่เผชิญแรงกดดัน 2 ด้านพร้อมกัน คือ
• ผลผลิตในประเทศเพิ่มขึ้นตามฤดูกาล
• ความสามารถในการดูดซับของตลาดยังจำกัด

เมื่อไม่มีช่องทางระบายผลผลิตที่เพียงพอ ราคาจึงตกลง แม้เกษตรกรจะยังมีต้นทุนการผลิตเท่าเดิม

ปัญหาราคามะพร้าว…ยืดเยื้อมานานแค่ไหน?

ราคามะพร้าวตกต่ำไม่ได้เป็นปัญหาที่เพิ่งเกิดขึ้นในปี 2569 แต่เป็นปัญหาที่สะสมมาหลายปี โดยเฉพาะในพื้นที่แหล่งผลิตสำคัญ เช่น จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ซึ่งเป็นพื้นที่ปลูกมะพร้าวรายใหญ่ของประเทศ

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เกษตรกรต้องเผชิญความผันผวนจากหลายปัจจัย ได้แก่

1. ผลผลิตเพิ่มขึ้น แต่ตลาดโตไม่ทัน

การขยายพื้นที่ปลูกและการเข้าสู่ช่วงให้ผลผลิตพร้อมกัน ทำให้บางช่วงมีมะพร้าวออกสู่ตลาดจำนวนมาก ขณะที่กำลังซื้อและช่องทางแปรรูปไม่ได้เพิ่มขึ้นในระดับเดียวกัน

2. การแข่งขันกับสินค้านำเข้า

เกษตรกรกังวลว่าการนำเข้ามะพร้าวและผลิตภัณฑ์มะพร้าวจากต่างประเทศ ส่งผลกระทบต่อกลไกราคาในประเทศ โดยเฉพาะในช่วงที่ผลผลิตไทยออกสู่ตลาดจำนวนมาก

3. โครงสร้างตลาดที่เกษตรกรมีอำนาจต่อรองต่ำ

เกษตรกรจำนวนมากยังจำเป็นต้องขายผลผลิตผ่านพ่อค้าคนกลางหรือผู้รับซื้อรายใหญ่ ทำให้ไม่สามารถกำหนดราคาได้เอง และได้รับผลกระทบโดยตรงเมื่อราคาตลาดปรับตัวลง

ดังนั้น แม้ราคามะพร้าวจะมีช่วงที่ฟื้นตัวขึ้นเป็นระยะ แต่ปัญหา “ราคาตกต่ำเมื่อผลผลิตล้นตลาด” ยังคงวนกลับมาเกิดขึ้นซ้ำ

มาตรการรัฐ…จาก ‘ซื้อดูดซับ’ สู่ ‘ขอความร่วมมือเอกชน’

ศุภจี ชี้ถึงแนวทางแก้ปัญหาว่า กระทรวงพาณิชย์ไม่มีงบประมาณเพียงพอที่จะเข้าไปรับซื้อผลผลิตทั้งหมดเพื่อดึงออกจากระบบ จึงใช้แนวทางประสานความร่วมมือกับภาคเอกชนที่มีศักยภาพ

หนึ่งในมาตรการคือ ขอความร่วมมือจากผู้ประกอบการสถานีบริการน้ำมัน ให้ช่วยรับซื้อมะพร้าวจากเกษตรกรในราคาที่สูงขึ้น เช่น ประมาณ 5 บาทต่อลูก เพื่อนำไปแจกจ่ายให้ประชาชนที่เข้ามาใช้บริการ แทนการแจกน้ำดื่มในรูปแบบเดิม

อย่างไรก็ตาม มาตรการดังกล่าวกลับเกิดกระแสวิพากษ์วิจารณ์ในสังคมออนไลน์ โดยมีการตั้งคำถามถึงความเหมาะสมและความยั่งยืนของแนวทางแก้ไข

กระทรวงพาณิชย์มองว่า กระแสวิจารณ์ดังกล่าวส่งผลต่อความมั่นใจของภาคเอกชนที่เข้ามาช่วยเหลือ เนื่องจากผู้ประกอบการบางส่วนกังวลว่าจะถูกโจมตีจากสังคม แม้เจตนาคือช่วยระบายผลผลิตและช่วยเหลือเกษตรกร

ชาวสวนโต้ ‘ราคายังไม่ดีขึ้น’ มะพร้าวตกค้างกว่า 10 ล้านลูก

ขณะที่เครือข่ายชาวสวนมะพร้าวจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ออกมาแถลงตอบโต้ว่า เกษตรกรยังไม่ได้รับความช่วยเหลืออย่างเป็นรูปธรรม โดยระบุว่าปัจจุบันราคามะพร้าวผลใหญ่ยังอยู่ที่ประมาณ 6 บาทต่อลูก และมะพร้าวขาวอยู่ที่ประมาณ 10 บาทต่อกิโลกรัม

พงษ์ศักดิ์ บุตรรักษ์ ผู้ประสานงานเครือข่ายชาวสวนมะพร้าวจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ระบุว่า การสื่อสารว่ามีการช่วยเหลือแล้วไม่ตรงกับข้อเท็จจริงในพื้นที่ และเรียกร้องให้ภาครัฐรับฟังเสียงเกษตรกรมากขึ้น

เครือข่ายชาวสวนยังระบุว่า ปัจจุบันมีมะพร้าวตกค้างในระบบมากกว่า 10 ล้านลูก และมองว่ามาตรการรับซื้อจำนวน 5 ล้านลูกอาจไม่สามารถแก้ปัญหาได้ทั้งหมด หากไม่มีแผนจัดการตลาดระยะยาว

โจทย์ใหญ่ ไทยต้องแก้ ‘ระบบ’ ไม่ใช่แค่ ‘ราคา’

ปัญหามะพร้าวสะท้อนภาพเดียวกับสินค้าเกษตรหลายชนิดของไทย คือการแก้ไขเฉพาะหน้าด้วยการระบายผลผลิตอาจช่วยลดแรงกดดันในช่วงวิกฤต แต่ไม่สามารถแก้ปัญหาวัฏจักรสินค้าเกษตรได้ทั้งหมด

โจทย์สำคัญในระยะยาว คือการสร้างระบบรองรับตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ได้แก่

เพิ่มกำลังการแปรรูป เพื่อเปลี่ยนมะพร้าวสดเป็นสินค้ามูลค่าสูง เช่น น้ำมะพร้าว กะทิ สารสกัด และผลิตภัณฑ์อาหาร

วางแผนการผลิตให้สอดคล้องกับตลาด ลดปัญหาผลผลิตออกพร้อมกันจำนวนมากจนราคาตก

สร้างช่องทางตลาดใหม่ ทั้งตลาดส่งออก อุตสาหกรรมอาหาร และตลาดสุขภาพที่มีแนวโน้มเติบโต 

เพิ่มอำนาจต่อรองของเกษตรกร ผ่านการรวมกลุ่ม การจัดการตลาด และระบบข้อมูลราคาที่โปร่งใส

ปัญหามะพร้าวไทยจึงไม่ใช่เพียงคำถามว่า “วันนี้ขายได้กี่บาทต่อลูก” แต่เป็นคำถามใหญ่กว่า ว่าไทยจะจัดการสินค้าเกษตรที่มีความผันผวนอย่างไร ให้เกษตรกรไม่ต้องกลับมาเผชิญวิกฤตราคาเดิมซ้ำอีกในทุกฤดูกาลผลิต