คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบให้เปลี่ยนพื้นที่จัดงาน มหกรรมพืชสวนโลกจังหวัดนครราชสีมา พ.ศ. 2572 หรือ “Korat Expo 2029” จากพื้นที่โคกหนองรังกา ตำบลเทพาลัย อำเภอคง ไปยังพื้นที่ในอำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา ตามข้อเสนอของสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ หรือสภาพัฒน์
การตัดสินใจครั้งนี้ไม่ได้เปลี่ยนจังหวัดเจ้าภาพหรือกำหนดการจัดงาน แต่เป็นการเปลี่ยน “จุดปักหมุด” ของโครงการระดับโลก ซึ่งมีผลต่อทิศทางการลงทุน โครงสร้างพื้นฐาน การท่องเที่ยว และการกระจายรายได้ภายในจังหวัดนครราชสีมาอย่างมีนัยสำคัญ
ตามกรอบเดิม งานจะจัดระหว่างวันที่ 10 พฤศจิกายน 2572 ถึง 28 กุมภาพันธ์ 2573 รวม 110 วัน ภายใต้แนวคิด “Nature and Greenery: Envisioning the Green Future” หรือ “ธรรมชาติและพรรณพืชเขียวขจี อนาคตแห่งโลกสีเขียว”
ทำไมต้องย้ายจาก “คง” ไป “ปากช่อง”
จุดเปลี่ยนเกิดขึ้นหลังนายกรัฐมนตรีมอบหมายให้สภาพัฒน์ ไปศึกษาเปรียบเทียบความเหมาะสมและความคุ้มค่าระหว่างพื้นที่อำเภอคงกับอำเภอปากช่อง ก่อนสรุปเสนอให้เลือกปากช่อง
เหตุผลสำคัญคือปากช่องมีความพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐานและการรองรับผู้เข้าชมมากกว่า ทั้งถนนมิตรภาพ รถไฟ ระบบขนส่งสาธารณะ โรงพยาบาล ตลอดจนโรงแรมและรีสอร์ตจำนวนมาก อีกทั้งอยู่ไม่ไกลจากกรุงเทพฯ และเชื่อมโยงกับแหล่งท่องเที่ยวเขาใหญ่ได้โดยตรง
พื้นที่ใหม่มีรายงานว่าเป็นที่ดินในความดูแลของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ขนาดประมาณ 800–875 ไร่ ซึ่งสามารถเชื่อมโยงกับถนนมิตรภาพและโครงข่าย M6 จึงลดภาระการจัดหาที่ดินและก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานบางประเภท
สุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ระบุว่า หากใช้อำเภอคง รัฐอาจต้องลงทุนระบบสาธารณูปโภค ถนน สถานพยาบาล ที่พัก และระบบรองรับผู้เข้าชมเพิ่มเติมจำนวนมาก ขณะที่ปากช่องสามารถใช้โครงสร้างพื้นฐานที่มีอยู่แล้วได้มากกว่า
งบจัดงาน 4,281 ล้านบาท ยังไม่ใช่ต้นทุนทั้งหมด
คณะรัฐมนตรีเคยอนุมัติกรอบงบประมาณจัดงาน Korat Expo 2029 จำนวน 4,281 ล้านบาท ตั้งแต่วันที่ 4 มกราคม 2565 แต่ตัวเลขนี้เป็นกรอบงบสำหรับการจัดงาน ไม่ได้หมายความว่าครอบคลุมโครงสร้างพื้นฐานภายนอกพื้นที่ทั้งหมด
ข้อมูลจากภาคเอกชนจังหวัดนครราชสีมาประเมินว่า หากจัดที่อำเภอคง อาจต้องลงทุนเพิ่มเติมด้านถนน ชลประทาน สาธารณสุข และสาธารณูปโภคประมาณ 6,000 ล้านบาท เมื่อรวมกับงบจัดงานจะทำให้วงเงินที่เกี่ยวข้องอาจสูงกว่า 10,000 ล้านบาท ในทางกลับกัน การใช้พื้นที่ปากช่องอาจจำกัดเงินลงทุนเพิ่มเติมให้อยู่ราว 4,000 ล้านบาท เนื่องจากมีสิ่งอำนวยความสะดวกและระบบคมนาคมรองรับอยู่แล้ว
อย่างไรก็ตาม ตัวเลข 4,000 และ 6,000 ล้านบาทยังเป็นการประเมินที่เปิดเผยผ่านภาคเอกชน ไม่ใช่วงเงินที่ ครม.อนุมัติอย่างเป็นทางการ จึงต้องรอรายละเอียดแผนแม่บทและกรอบงบประมาณฉบับปรับปรุง
ปากช่อง “พร้อมกว่า” แต่อำเภอคงอาจเสียโอกาส
การเลือก อ.ปากช่อง ตอบโจทย์เรื่องความพร้อม ระยะเวลา และความเสี่ยงด้านงบประมาณ แต่ทำให้เกิดคำถามว่า ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจจะกระจุกตัวอยู่ในพื้นที่ท่องเที่ยวเดิมหรือไม่ แต่เนื่องจากปากช่องและเขาใหญ่มีตลาดโรงแรม ร้านอาหาร ที่พัก และธุรกิจท่องเที่ยวขนาดใหญ่รองรับอยู่แล้ว การจัดงานจึงอาจสร้างรายได้สูงและดึงผู้ชมได้ง่าย แต่ผลประโยชน์ส่วนหนึ่งมีแนวโน้มตกแก่ผู้ประกอบการที่มีฐานธุรกิจอยู่ก่อน
ในทางกลับกัน พื้นที่อำเภอคงและอำเภอใกล้เคียง เช่น บัวใหญ่ ประทาย บัวลาย โนนแดง และสีดา มองว่างานพืชสวนโลกควรเป็นเครื่องมือกระจายการลงทุนไปยังพื้นที่ตอนเหนือของนครราชสีมา ซึ่งมีโครงสร้างเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวขนาดเล็กกว่า ทำให้ประชาชนในพื้นที่เดิมจึงออกมาคัดค้านการย้าย โดยให้เหตุผลว่าได้เตรียมตัวและคาดหวังการลงทุนมาหลายปี ทั้งการพัฒนาที่พัก ร้านค้า เกษตรกรรม และโครงสร้างพื้นฐาน
ขณะที่พื้นที่โคกหนองรังกาเคยผ่านการสำรวจของคณะผู้แทนสมาคมพืชสวนระหว่างประเทศแล้ว โจทย์ของรัฐบาลจึงไม่ใช่เพียงจัดงานให้สำเร็จ แต่ต้องตอบให้ได้ว่า จะชดเชยโอกาสทางเศรษฐกิจที่อำเภอคงและพื้นที่รอบข้างสูญเสียไปอย่างไร
จากพื้นที่ทดลอง “พืชทนแล้ง–ทนเค็ม” สู่เมืองท่องเที่ยวสีเขียว
พื้นที่อำเภอคง เคยถูกวางบทบาทให้เป็นพื้นที่สาธิตเทคโนโลยีพืชทนแล้งและพืชทนเค็ม ซึ่งสอดคล้องกับปัญหาดินเค็มและภัยแล้งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ การจัดงานจึงมีความหมายมากกว่าการท่องเที่ยว เพราะสามารถเป็นห้องทดลองด้านเกษตรกรรมสำหรับภูมิภาคได้
เมื่อเปลี่ยนไปปากช่อง แนวทางของงานอาจต้องปรับไปสู่การเชื่อมโยงเกษตรมูลค่าสูง การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ อาหาร สุขภาพ และภูมิทัศน์เมืองสีเขียว ซึ่งเข้ากับภาพลักษณ์เขาใหญ่ แต่รัฐบาลต้องรักษาแก่นเรื่องเทคโนโลยีเกษตรสำหรับพื้นที่แห้งแล้งเอาไว้ ไม่ให้งานกลายเป็นเพียงเทศกาลท่องเที่ยวขนาดใหญ่
ข้อเสนอหนึ่งจากหอการค้าจังหวัดนครราชสีมา คือ ให้พัฒนาพื้นที่อำเภอคงเป็น “ศูนย์กลางนวัตกรรมพืชทนแล้งและทนเค็มของภาคอีสาน” หรือศูนย์วิจัยและตลาดสินค้าเกษตรระดับภูมิภาค เพื่อรักษาการลงทุนและองค์ความรู้ที่เคยวางแผนไว้
ย้ายพื้นที่แล้ว ยังต้องผ่านด่าน AIPH–BIE
AIPH อนุมัติให้ Korat Expo 2029 เป็นงานมหกรรมพืชสวนโลกระดับ A1 เมื่อวันที่ 6 มีนาคม 2567 แต่ไทยยังอยู่ในกระบวนการขอการรับรองจากองค์การนิทรรศการนานาชาติ หรือ BIE
BIE ระบุเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2569 ว่า ไทยได้ยื่นคำขอรับรองพร้อม Recognition Dossier ซึ่งครอบคลุมแผนแม่บทพื้นที่ มาตรการทางกฎหมายและการเงิน เงื่อนไขการเข้าร่วมของต่างประเทศ และแผนใช้ประโยชน์หลังจบงาน แต่ยังต้องผ่านการพิจารณาของสำนักเลขาธิการ คณะกรรมการบริหาร และที่ประชุมใหญ่ BIE ตามลำดับ
ดังนั้น ครม.อนุมัติเปลี่ยนพื้นที่แล้ว แต่ไทยยังต้องรายงานและประสานรายละเอียดพื้นที่ใหม่กับ AIPH และ BIE ส่วนจะต้องปรับเอกสารหรือผ่านกระบวนการรับรองเพิ่มเติมเพียงใด ต้องรอคำวินิจฉัยจากองค์กรทั้งสอง AIPH, BIE
จากนี้มีเรื่องที่ต้องจับตาหลังมติ ครม. คือ AIPH และ BIE จะรับรองการเปลี่ยนพื้นที่โดยมีเงื่อนไขเพิ่มเติมหรือไม่ งบประมาณฉบับใหม่จะเพิ่มหรือลดจากกรอบ 4,281 ล้านบาทเท่าใด พื้นที่ปากช่องที่เลือกอย่างเป็นทางการอยู่จุดใด และมีข้อจำกัดด้านสิ่งแวดล้อมหรือผังเมืองหรือไม่ รัฐบาลจะมีโครงการชดเชยหรือแผนพัฒนาอำเภอคงและพื้นที่รอบข้างอย่างไร รวมทั้งทรัพย์สินและพื้นที่หลังจบงานจะถูกใช้ประโยชน์โดยใคร และสร้างรายได้สาธารณะในระยะยาวหรือไม่
มติ ครม.ครั้งนี้จึงไม่ใช่แค่การย้ายงานจากอำเภอหนึ่งไปยังอีกอำเภอหนึ่ง แต่เป็นการเลือกโมเดลพัฒนาระหว่าง “ใช้พื้นที่ที่พร้อมเพื่อลดต้นทุนและความเสี่ยง” กับ “ลงทุนในพื้นที่ใหม่เพื่อกระจายความเจริญ”
ความสำเร็จของ Korat Expo 2029 จะไม่ได้วัดเฉพาะจำนวนผู้ชม แต่วัดจากความโปร่งใสของงบประมาณ การกระจายรายได้ ผลประโยชน์หลังจบงาน และความสามารถของรัฐบาลในการทำให้คนทั้งจังหวัดรู้สึกว่า งานระดับโลกครั้งนี้เป็นโอกาสของโคราชทั้งหมด ไม่ใช่ของปากช่องเพียงพื้นที่เดียว
