จาก ‘ทักษิณ’ ถึง ‘อนุทิน’ เปลี่ยนผ่านยุคสื่อสารรัฐบาล
มากกว่า 2 ทศวรรษที่การสื่อสารระหว่าง ‘นายกรัฐมนตรี’ กับประชาชน ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการแถลงข่าวหรือการให้สัมภาษณ์สื่อมวลชน แต่หลายรัฐบาลเลือกเปิดพื้นที่สื่อสารโดยตรง ผ่านรายการที่มีนายกรัฐมนตรีเป็นผู้สื่อสารหลัก
จุดเริ่มต้นสำคัญเกิดขึ้นในสมัย ‘ทักษิณ ชินวัตร’ เป็นนายกรัฐมนตรีคนแรกที่จัดรายการลักษณะ ‘นายกฯ พบประชาชน’ เริ่มออกอากาศเมื่อวันที่ 28 เมษายน 2544 ภายใต้ชื่อรายการ ‘นายกฯ ทักษิณคุยกับประชาชน’ ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทยและเครือข่ายกรมประชาสัมพันธ์ 144 สถานี ทุกวันเสาร์ เวลา 08.00-08.30 น.
ซึ่งนอกจาก เป็นช่องทางรายงานการทำงานของรัฐบาลแล้ว รายการยังกลายเป็นรูปแบบการสื่อสารทางการเมืองที่มีเอกลักษณ์ของยุคนั้น เพราะเปิดโอกาสให้นายกรัฐมนตรีพูดกับประชาชนโดยตรง และกลายเป็นต้นแบบให้รัฐบาลในยุคต่อๆ มา
จาก ‘เปิดบ้านพิษณุโลก’ ถึง ‘สนทนาประสาสมัคร’
หลังการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในปี 2549 รัฐบาล พล.อ.สุรยุทธ์ จุลานนท์ ใช้รายการโทรทัศน์เป็นช่องทางสื่อสารกับประชาชน โดยใช้ชื่อ ‘เปิดบ้าน พิษณุโลก’ ออกอากาศครั้งแรกวันที่ 12 พฤษภาคม 2550 ทาง สทท.11 ในช่วงเช้าวันเสาร์ และต่อมาในรัฐบาล สมัคร สุนทรเวช รูปแบบรายการเปลี่ยนมาเป็น ‘สนทนาประสาสมัคร’ ออกอากาศครั้งแรกวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2551 ทาง สทท.11 ทุกวันอาทิตย์ เวลา 08.30-09.30 น.
ทั้งสองยุคสะท้อนให้เห็นว่า ‘รายการนายกฯ พบประชาชน’ เริ่มขยับจากการสื่อสารผ่านเสียงในยุคแรก ไปสู่การใช้โทรทัศน์เป็นพื้นที่หลักมากขึ้น
‘อภิสิทธิ์’ กับรายการท่ามกลางความขัดแย้งทางการเมือง
เมื่อเข้าสู่รัฐบาล อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ การสื่อสารกับประชาชนถูกนำมาใช้ในช่วงที่ประเทศเผชิญความขัดแย้งทางการเมืองอย่างเข้มข้น โดยใช้ชื่อรายการ ‘เชื่อมั่นประเทศไทยกับนายกฯ อภิสิทธิ์’ โดยรายการเริ่มออกอากาศครั้งแรกเมื่อวันที่ 18 มกราคม 2552 ทางสถานีวิทยุโทรทัศน์แห่งประเทศไทย หรือ NBT และออกอากาศทุกวันอาทิตย์ เวลา 09.00-10.00 น.
เนื้อหาส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการทำงานของรัฐบาล ผลงานตามนโยบาย รวมถึงประเด็นการเมืองและความมั่นคง ซึ่งในช่วงปี 2553 รายการเน้นสร้างความเข้าใจให้ประชาชนในช่วงความขัดแย้งทางการเมือง ดังนั้น รายการของนายกฯ ในยุคนี้ จึงไม่ได้เป็นเพียงเวทีเสนอผลงานรัฐบาล แต่ยังเป็นพื้นที่ที่นายกรัฐมนตรีใช้ชี้แจงสถานการณ์ทางการเมืองและสร้างความเชื่อมั่นต่อการบริหารประเทศ
‘ยิ่งลักษณ์’ สานต่อรูปแบบ ‘รัฐบาลพบประชาชน’
รัฐบาล ‘ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร’ ยังคงเดินหน้ารูปแบบการสื่อสารโดยตรงกับประชาชน ผ่านรายการ ‘รัฐบาลยิ่งลักษณ์พบประชาชน’ ออกอากาศครั้งแรกวันที่ 1 ตุลาคม 2554 ทาง NBT และสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย โดยมีกำหนดออกอากาศทุกวันเสาร์ เวลา 08.00-09.00 น. นับเป็นการสื่อสารนโยบายและผลงานไปยังประชาชนในวงกว้าง
‘ประยุทธ์’ กับยุคที่รายการนายกฯ กลายเป็นเครื่องมือสื่อสารของ คสช.
จากนั้นเข้าสู่ยุค พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา หลังการรัฐประหารปี 2557 รูปแบบการสื่อสารของผู้นำรัฐบาลเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน
รายการ ‘คืนความสุขให้คนในชาติ’ กลายเป็นช่องทางหลักที่ พล.อ.ประยุทธ์ใช้สื่อสารกับประชาชน โดยออกอากาศในคืนวันศุกร์ ผ่านโทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจแห่งประเทศไทย (ทีวีพูล) ต่อมารัฐบาลปรับรูปแบบและชื่อรายการหลายครั้ง ทั้ง ‘เดินหน้าประเทศไทย’ ออกอากาศทุกวัน เวลา 18.00-18.30 น. ยกเว้นวันศุกร์ เนื้อหารายการนำเสนอผลงานด้านต่างๆ ของรัฐบาล คสช. และ ‘ศาสตร์พระราชา สู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน’ ที่เข้ามาแทนรายการ ‘คืนความสุขให้คนในชาติ’ ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2559
เกือบ 5 ปี ของรัฐบาล คสช. ได้ปรับรูปแบบรายการหลายครั้ง แต่การสื่อสารผ่านรายการเหล่านี้ ก็ถูกตั้งคำถามเรื่องการเข้าถึงและความนิยมของประชาชน
‘เศรษฐา’ คืนสู่โมเดล ‘นายกฯ พบประชาชน’
หลังการเลือกตั้งและการเปลี่ยนผ่านรัฐบาลในปี 2566 การสื่อสารโดยตรงของนายกรัฐมนตรีกลับมาอีกครั้งในรูปแบบรายการ ‘คุยกับเศรษฐา’
เศรษฐา ทวีสิน นายกรัฐมนตรีขณะนั้น เปิดตัวรายการเทปแรกวันที่ 22 มิถุนายน 2567 ทาง NBT2HD เวลา 08.00-08.30 น. โดยมีพิธีกรร่วมพูดคุย และวางรูปแบบให้เป็นรายการสนทนาวิสัยทัศน์ มุมมอง และแนวทางการทำงานของรัฐบาล รวมถึงรวบรวมคำถามและข้อสงสัยจากประชาชนมาสอบถามนายกรัฐมนตรีโดยตรง ซึ่งจุดที่แตกต่างจากรายการนายกฯ ในอดีต คือการพยายามนำเสนอ ‘เบื้องหลังการทำงาน’ และภาพลักษณ์ของนายกรัฐมนตรีในบรรยากาศที่เป็นกันเองมากขึ้น ไม่ได้เน้นเพียงการอ่านรายงานผลงานรัฐบาล
‘แพทองธาร’ เพิ่มมิติ ‘เล่าเบื้องหลังรัฐบาล’
เมื่อ แพทองธาร ชินวัตร ขึ้นดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี การสื่อสารผ่านรายการก็เดินหน้าต่อในชื่อ ‘โอกาสไทยกับนายกแพทองธาร’ โดยรายการออกอากาศครั้งแรกวันที่ 2 กุมภาพันธ์ 2568 เวลา 08.00-08.30 น. ทาง NBT HD2 และเครือข่ายวิทยุกรมประชาสัมพันธ์ รวมถึงช่องทางออนไลน์ของรัฐบาล โดยวางกำหนดออกอากาศทุกวันอาทิตย์ต้นเดือน
รูปแบบรายการถูกวางให้แตกต่างออกไป โดยนายกรัฐมนตรีระบุว่าต้องการให้เป็นพื้นที่พิเศษสำหรับประชาชน เน้นการเล่า ‘เบื้องหลัง’ การทำงานของรัฐบาล ที่มาของนโยบาย ขั้นตอนการดำเนินงาน รวมถึงการอัปเดตว่านโยบายต่างๆ เดินหน้าไปถึงไหนแล้ว
นับเป็นอีกขั้นของรายการ ‘นายกฯ พบประชาชน’ ที่ขยับจากการรายงานนโยบาย ไปสู่การเล่าเรื่องและสร้างภาพจำเกี่ยวกับการทำงานของนายกรัฐมนตรีมากขึ้น
มาถึงยุค ‘อนุทิน’ จาก ‘นายกฯ คุยกับประชาชน’ สู่ ‘คุยกับ ครม.’
รัฐบาลปัจจุบัน อนุทิน ชาญวีรกูล เลือกปรับรูปแบบการสื่อสารอีกครั้ง โดยไม่ได้ใช้เพียงการให้นายกรัฐมนตรีนั่งพูดกับประชาชน แต่ขยายไปสู่การให้ ‘รัฐมนตรีเจ้ากระทรวง’ เข้ามาพูดคุยและตอบคำถามโดยตรง ทั้งนี้ รายการ ‘คุยกับ ครม.อนุทิน’ ออกอากาศทุกวันเสาร์ เวลา 09.05 น. ผ่าน NBT, MCOT HD และ ททบ.5 รวมถึงช่องทางออนไลน์ของกรมประชาสัมพันธ์, NBT Connext และไทยคู่ฟ้า โดยเริ่มต้นเทปแรก วันนี้ (5 กันยายน 2569)
แนวคิดของรายการคือการเปิดพื้นที่ให้รัฐมนตรีผู้รับผิดชอบโดยตรงมาพูดถึง มุมคิด เบื้องหลังการกำหนดนโยบาย ทิศทางการทำงาน และตอบคำถามหรือข้อสงสัยของประชาชน โดยรัฐบาลมองว่า การสื่อสารไม่ควรหยุดอยู่เพียงการบอกว่า “รัฐบาลทำอะไร” แต่ประชาชนควรเข้าใจด้วยว่า “ทำไมจึงทำ” และ “จะเกิดประโยชน์อย่างไร”
หากย้อนกลับไปตั้งแต่ปี 2544 จะเห็นว่า รายการนายกฯ พบประชาชนเดินทางมาไกลกว่า 2 ทศวรรษ จาก ‘นายกฯ ทักษิณคุยกับประชาชน’ ที่ใช้วิทยุเป็นช่องทางหลัก สู่รายการโทรทัศน์ของนายกฯ หลายยุค ก่อนขยับเข้าสู่ยุคที่มีทั้ง NBT โทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจ และ ‘แพลตฟอร์มออนไลน์’
แต่สิ่งหนึ่งที่ยังเหมือนเดิม คือความพยายามของรัฐบาลในการสร้าง ‘ช่องทางตรง’ ระหว่างฝ่ายบริหารกับประชาชน เพียงแต่เมื่อยุคสื่อเปลี่ยน รูปแบบก็เปลี่ยนตาม จากการ ‘นายกฯ พูดกับประชาชน’ ในยุคแรก มาสู่การ ‘นายกฯ สนทนา–เล่าเบื้องหลัง–ตอบคำถาม’ และล่าสุดเป็นการเปิดพื้นที่ให้ ‘ครม. พูดกับประชาชน’
กว่า 25 ปีของรายการเหล่านี้ ไม่ใช่เพียงประวัติศาสตร์ของรายการโทรทัศน์หรือวิทยุ หากแต่เป็นภาพสะท้อนของ ‘วิธีที่รัฐบาลแต่ละยุคเลือกใช้สื่อเพื่อสื่อสารอำนาจ นโยบาย และผลงาน’ กับประชาชนในแต่ละช่วงเวลาของการเมืองไทย
