เก้าอี้ ‘ปลัดกระทรวง’ ตำแหน่งสูงสุดของข้าราชการประจำ ไม่ได้หมายความว่า เมื่อขึ้นมานั่งแล้ว จะอยู่ยาวไปจนถึงวันเกษียณ เพราะนอกจาก ‘อายุราชการที่เหลือ’ แล้ว ยังมีทั้งเรื่อง ‘วาระการดำรงตำแหน่ง’ และปัจจัยทางการเมืองเข้ามาเกี่ยวข้อง
ทั้ง 6 ปลัดกระทรวงที่หยิบยกขึ้นมานี้ มีอายุราชการเหลืออีกหลายปี โดยเฉพาะกลุ่มที่พึ่งขึ้นสู่ตำแหน่งระดับปลัดฯ ในปี 2569
กลุ่มที่อายุราชการเหลือมากที่สุด คือ ปิยพงศ์ จิวัฒนกุลไพศาล ว่าที่ปลัดกระทรวงคมนาคม ซึ่งมีอายุราชการเหลือถึง 10 ปี ตามด้วย ปิยะศิริ วัฒนวรางกูร ปลัดกระทรวงยุติธรรม เหลือ 8 ปี และ รพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ ว่าที่ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เหลือ 7 ปี
ขณะที่ อรรษิษฐ์ สัมพันธรัตน์ ปลัดกระทรวงมหาดไทย และ พชร อนันตศิลป์ ปลัดกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม เหลืออายุราชการ 5 ปีเท่ากัน ส่วน ณัฐพล รังสิตพล ปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม เหลือ 4 ปี
แต่ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้การันตีว่า จะได้นั่งเก้าอี้เดิมไปจนถึงวันเกษียณ
ก่อนหน้านี้ SPACEBAR เคยชี้ให้เห็นว่า ตำแหน่งปลัดกระทรวงในฐานะข้าราชการพลเรือนสามัญประเภทบริหารระดับสูง มีวาระการดำรงตำแหน่งคราวละ 4 ปี และเมื่อครบวาระแล้ว สามารถต่อในตำแหน่งเดิมได้ครั้งละ 1 ปี ไม่เกิน 2 ครั้ง หรือรวมสูงสุด 6 ปี นอกจากนี้ ยังสามารถย้ายไปดำรงตำแหน่งบริหารระดับสูงอื่น หรือได้รับการแต่งตั้งให้ไปเป็นปลัดกระทรวงอื่นได้
ดังนั้น ‘อายุราชการเหลือ 7-10 ปี’ จึงเป็นเพียงระยะเวลาที่สามารถรับราชการต่อได้ ไม่ใช่ตั๋วการันตีว่า จะอยู่บนเก้าอี้เดิมตลอดช่วงเวลานั้น และภาพดังกล่าวเริ่มเห็นชัดขึ้นจาก ‘การโยกย้ายปลัดกระทรวง’ ที่กำลังเป็นประเด็นอยู่ในขณะนี้
‘ณัฐพล’ จุดเปลี่ยนเกมโยกย้าย ‘ปลัดอุตสาหกรรม-พลังงาน’
กรณีของ ณัฐพล รังสิตพล เป็นตัวอย่างสำคัญของการเมืองเรื่อง ‘เก้าอี้ปลัดฯ’
เดิมมีแผนให้ ‘ณัฐพล’ ข้ามห้วยจากปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม ไปเป็นปลัดกระทรวงพลังงาน แทน ‘ประเสริฐ สินสุขประเสริฐ’ ที่จะเกษียณอายุราชการในวันที่ 30 กันยายน 2569
ขณะเดียวกัน ฝั่งกระทรวงอุตสาหกรรม ก็ได้วางตัว ภาสกร ชัยรัตน์ รองปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม ขึ้นมารับตำแหน่งแทนณัฐพล
แต่แผนที่วางไว้กลับไม่เป็นไปตามนั้น
เมื่อการประชุม ครม. วันที่ 11 สิงหาคมที่ผ่านมา ปรากฏว่า มีเพียงวาระโยกย้าย ‘ณัฐพล’ ไปกระทรวงพลังงานเท่านั้น แต่ชื่อของ ‘ภาสกร’ ที่จะขึ้นเป็นปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม ไม่ได้ถูกเสนอเข้ามา!
ประเด็นสำคัญอยู่ที่ขั้นตอนการเสนอชื่อ เพราะมีข่าวว่า ‘ณัฐพล’ ไม่ยอมลงนามเสนอชื่อ ‘ภาสกร’ และถึงแม้รัฐมนตรีทั้งสองกระทรวงจะพยายามประสานงาน แต่ก็ไม่สามารถติดต่อ ‘ณัฐพล’ ได้
นอกจากนี้ ยังมีข้อมูลว่า ‘ณัฐพล’ ต้องการเสนอชื่อบุคคลอื่นขึ้นมาแทน ‘ภาสกร’ ทำให้แผนการโยกย้ายข้ามกระทรวงที่เดิมวางไว้ ต้องสะดุดลง
ก่อนหน้านี้มีชื่อ ภาสกร ชัยรัตน์ และ เดชา จาตุธนานันท์ ถูกพูดถึงในฐานะผู้มีโอกาสขึ้นแทน ‘ณัฐพล’ โดย ‘ภาสกร’ มีอายุราชการเหลือ 6 ปี ส่วน ‘เดชา’ เหลือประมาณ 1 ปี
ส่วนเก้าอี้ปลัดพลังงาน หากการโยกย้าย ‘ณัฐพล’ ไม่เกิดขึ้นตามแผน ก็มีชื่อข้าราชการในกระทรวงพลังงานที่ถูกจับตา ได้แก่ วรากร พรหมโมบล อธิบดีกรมเชื้อเพลิงธรรมชาติ, สราวุธ แก้วตาทิพย์ อธิบดีกรมธุรกิจพลังงาน และ วัฒนพงษ์ คุโรวาท ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน
นี่จึงทำให้ ‘เกมปลัดกระทรวง’ ไม่ได้เป็นเพียงการจัดคนลงตำแหน่ง แต่เป็นการจัดทัพข้าราชการระดับสูงที่เชื่อมโยงกันเป็นทอดๆ
6 ปลัดฯ กับเก้าอี้ที่ต้องจับตา
เมื่อมองกลับมายังบัญชีปลัดกระทรวงที่มีอายุราชการเหลือหลายปี จะเห็นว่าหลายตำแหน่งยังมีเวลาที่สามารถสร้างผลงานและขับเคลื่อนนโยบายได้อีกมาก
- ปิยพงศ์ จิวัฒนกุลไพศาล ว่าที่ปลัดกระทรวงคมนาคม — เหลือ 10 ปี
- ปิยะศิริ วัฒนวรางกูร ปลัดกระทรวงยุติธรรม — เหลือ 8 ปี
- รพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ ว่าที่ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ — เหลือ 7 ปี
- อรรษิษฐ์ สัมพันธรัตน์ ปลัดกระทรวงมหาดไทย — เหลือ 5 ปี
- พชร อนันตศิลป์ ปลัดกระทรวงดีอี — เหลือ 5 ปี
- ณัฐพล รังสิตพล ปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม — เหลือ 4 ปี
ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่า รัฐบาลยังมี ‘ข้าราชการมืออาชีพ’ ที่สามารถทำงานต่อเนื่องได้อีกหลายปี แต่อีกด้านหนึ่ง ก็สะท้อนว่า ยิ่งอายุราชการเหลือมากเท่าไร เก้าอี้เหล่านี้ก็ยิ่งมีความสำคัญในเชิงการจัดทัพ เพราะสามารถอยู่ในระบบราชการและขับเคลื่อนนโยบายได้ยาวนานกว่ารัฐมนตรีบางคนเสียอีก
และนั่นคือเหตุผลที่ตำแหน่ง ‘ปลัดกระทรวง’ ไม่ได้ถูกมองเพียงในฐานะตำแหน่งราชการ แต่เป็นหนึ่งในจุดยุทธศาสตร์สำคัญของการบริหารประเทศ
ท้ายที่สุด แม้ปฏิทินราชการจะกำหนดวันเกษียณไว้อย่างชัดเจน แต่เส้นทางกว่าจะถึงวันนั้น อาจไม่ได้เดินเป็นเส้นตรง เพราะทุกครั้งที่เปลี่ยนรัฐบาล เปลี่ยนรัฐมนตรี การจัดวางข้าราชการระดับสูงก็อาจเปลี่ยนตามไปด้วย
“เก้าอี้ปลัดกระทรวงอาจมีวาระตามกฎหมาย แต่การเมืองก็มีจังหวะเช่นกัน แถมจังหวะนั้นอาจเร็วกว่าวาระราชการเสียด้วยซ้ำ”
