พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้สำนักพระราชวังดำเนินการจัดการพระศพ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา โดยถวายพระเกียรติยศอย่างสูงสุดตามโบราณราชประเพณีแห่งราชสำนักไทย พร้อมประดิษฐานพระศพ ณ พระที่นั่งพิมานรัตยา ภายในพระบรมมหาราชวัง
การพระราชทานพระเกียรติยศในครั้งนี้นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้ และเป็นการแสดงถึงพระราชฐานะอันสูงส่งของพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ตลอดจนพระกรณียกิจนานัปการที่ทรงอุทิศพระองค์เพื่อประเทศชาติและประชาชนตลอดพระชนมชีพ
การจัดการพระศพของ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภาฯ กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ตามโบราณราชประเพณีนั้น นอกจากสถานที่ประดิษฐานพระศพ ณ พระที่นั่งพิมานรัตยาแล้ว ยังมีองค์ประกอบสำคัญที่สะท้อนพระอิสริยยศและพระเกียรติคุณอันสูงส่ง คือ พระโกศทองใหญ่ และ เครื่องสูงประกอบพระเกียรติยศ ซึ่งล้วนมีความหมายเชิงสัญลักษณ์และสืบทอดมาแต่โบราณราชประเพณีไทย
พระโกศทองใหญ่ พระเกียรติยศชั้นสูงสุดของพระบรมวงศานุวงศ์
“พระโกศทองใหญ่” หรือ “พระลองทองใหญ่” ถือเป็นพระโกศที่มีลำดับพระเกียรติยศสูงสุดในราชสำนักไทย ใช้สำหรับพระบรมศพของพระมหากษัตริย์ และพระศพของพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูงที่ทรงได้รับพระราชทานพระเกียรติยศเป็นพิเศษ
ลักษณะของพระโกศทองใหญ่ประกอบด้วย 2 ชั้น ได้แก่
- ชั้นนอก ทำด้วยไม้ลงรักปิดทอง ประดับกระจกหรืออัญมณีอย่างวิจิตร
- ชั้นใน หรือ “พระลอง” ทำด้วยโลหะเงินหรือเงินปิดทอง สำหรับรองรับพระศพภายใน
ส่วนยอดพระโกศประดับด้วยพุ่มข้าวบิณฑ์เพชร ดอกไม้ไหว ดอกไม้เอว และเฟื่องเพชร ซึ่งเป็นเครื่องประดับตามโบราณขัตติยราชประเพณี ในสมัยรัตนโกสินทร์ มีการสร้างพระโกศทองใหญ่สำคัญเพียงไม่กี่องค์ และสงวนไว้สำหรับพระราชพิธีสำคัญยิ่งของราชสำนักเท่านั้น
ฉัตร 7 ชั้น สัญลักษณ์แห่งพระอิสริยยศ
หนึ่งในเครื่องประกอบพระเกียรติยศที่ประชาชนมักสังเกตเห็นคือ ฉัตร 7 ชั้น หรือ “บังแทรกฉัตร 7 ชั้น” ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของ “เครื่องสูง” ที่ตั้งประกอบพระศพ
ตามคติไทย ฉัตรถือเป็นสัญลักษณ์แห่งพระราชอำนาจ พระบารมี และสถานะอันสูงส่ง เปรียบเสมือนสวรรค์ที่ปกปักรักษาผู้ได้รับการถวายพระเกียรติยศนั้น ๆ
จำนวนชั้นของฉัตรมีความสัมพันธ์กับลำดับพระอิสริยยศ
- พระมหากษัตริย์ ทรงได้รับ พระนพปฎลมหาเศวตฉัตร 9 ชั้น และพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูง จะได้รับฉัตรลดหลั่นตามพระอิสริยยศ
- ฉัตร 7 ชั้น จัดเป็นเครื่องสูงที่สงวนสำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นเจ้าฟ้าและพระบรมวงศ์ชั้นสูงตามราชประเพณี
ดังนั้น การประดิษฐานพระศพภายใต้เครื่องสูงและฉัตร 7 ชั้น จึงมิใช่เพียงองค์ประกอบทางพิธีการ หากยังเป็นการประกาศพระเกียรติคุณและพระอิสริยยศอันสูงส่งตามแบบแผนราชสำนักไทยที่สืบทอดมาหลายร้อยปี
เครื่องสูงหักทองขวางและต้นไม้ทองเงิน
นอกจากพระโกศและฉัตรแล้ว ยังมีเครื่องประกอบพระเกียรติยศอื่น ๆ ได้แก่
- เครื่องสูงหักทองขวาง
- ชุมสายฉัตร
- ต้นไม้ทอง
- ต้นไม้เงิน
- เครื่องราชูปโภคประกอบพระศพ
เครื่องประกอบเหล่านี้เป็นสัญลักษณ์แห่งพระบารมี ความรุ่งเรือง และพระเกียรติยศสูงสุดของผู้ได้รับการถวายพระศพตามโบราณราชประเพณี โดยจัดวางล้อมรอบพระโกศตามตำแหน่งที่กำหนดไว้ในแบบแผนราชสำนักมาแต่โบราณ
นักประวัติศาสตร์ราชสำนักอธิบายว่า การถวายพระเกียรติยศผ่านพระโกศ ฉัตร และเครื่องสูง มิได้เป็นเพียงพิธีกรรม แต่เป็น “ภาษาสัญลักษณ์” ของราชสำนักไทยที่ใช้บอกฐานันดรศักดิ์ พระอิสริยยศ และพระเกียรติคุณของพระบรมวงศานุวงศ์แต่ละพระองค์ โดยไม่จำเป็นต้องมีคำอธิบายใด ๆ
ขณะเดียวกันพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ยังให้จัดการพระศพและประดิษฐานพระศพ ณ พระที่นั่งพิมานรัตยา จึงมิได้เป็นเพียงการประกอบพระราชพิธีตามราชประเพณี หากยังเป็นสัญลักษณ์แห่งพระเกียรติยศ ความรัก และความอาลัยอันลึกซึ้งที่มีต่อพระราชธิดาผู้ทรงอุทิศพระองค์เพื่อแผ่นดิน
พระนามของ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภาฯ กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา จะยังคงเป็นที่จดจำในฐานะพระบรมวงศานุวงศ์ผู้ทรงเปี่ยมด้วยพระวิริยะอุตสาหะ พระเมตตา และพระราชปณิธานในการบำบัดทุกข์บำรุงสุขแก่ประชาชนตราบนานเท่านาน
