เรื่องราวที่ทำให้สังคมตั้งคำถามเกิดขึ้นจากการอบรม Safe Love Smart Life ที่มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี เมื่อวิทยากรจากศูนย์อนามัยที่ 8 กล่าวถึงกรณีเด็กหญิงอายุเพียง 9 ปีที่เคยตั้งครรภ์ในจังหวัดอุดรธานี พร้อมเล่าว่าเด็กต้องการตั้งครรภ์เพื่อรักษาความสัมพันธ์กับอีกฝ่าย สำหรับผู้ใหญ่การมีลูกอาจไม่ใช่หลักประกันว่าใครสักคนจะรักหรืออยู่กับเราตลอดไป แต่สำหรับเด็กที่ยังอยู่ในช่วงเรียนรู้ความหมายของคำว่า 'รัก' ความเข้าใจเรื่องความสัมพันธ์ย่อมถูกประกอบขึ้นจากสิ่งที่พบเห็นและประสบการณ์รอบตัว
คำถามจึงไม่ควรหยุดอยู่แค่ว่า เด็กอายุ 9 ขวบคิดเรื่องมีลูกได้อย่างไร แต่ต้องย้อนกลับมาถามด้วยว่า ก่อนถึงวันนั้นเด็กเคยมีใครอธิบายหรือไม่ว่าความรักไม่จำเป็นต้องแลกด้วยเพศสัมพันธ์ การถูกกดดันหรือบังคับมีหน้าตาอย่างไร ใครมีสิทธิแตะต้องร่างกายของเรา การปฏิเสธไม่ได้หมายความว่าเราไม่รักอีกฝ่าย และหากรู้สึกไม่ปลอดภัยเด็กสามารถขอความช่วยเหลือจากใครได้บ้าง
ความเข้าใจเรื่องความรักของเด็กไม่ได้มาจากแหล่งเดียว แต่มาจากทั้งครอบครัว เพื่อน โรงเรียน ประสบการณ์ในชีวิต รวมถึง ละคร ซีรีส์ ภาพยนตร์ คลิปสั้น และโซเชียลมีเดีย งานวิจัยในวัยรุ่นพบว่าเยาวชนใช้ภาพความสัมพันธ์จากตัวละคร คนดัง และคู่รักที่เห็นผ่านสื่อมาประกอบความเข้าใจและความคาดหวังต่อความสัมพันธ์ของตัวเอง ขณะที่งานศึกษาเกี่ยวกับโซเชียลมีเดียพบว่าภาพคู่รักในลักษณะ 'Relationship Goals' สามารถมีส่วนต่อมุมมองเรื่องความรักของคนวัยเดียวกันได้แม้พวกเขาจะรู้ว่าสิ่งที่เห็นบนออนไลน์ไม่ได้สะท้อนความจริงทั้งหมดก็ตาม
ขณะเดียวกันงานวิเคราะห์วิจัย 59 การศึกษาพบความสัมพันธ์ในระดับเล็กแต่มีนัยสำคัญระหว่างการรับสื่อที่มีเนื้อหาทางเพศกับทัศนคติและพฤติกรรมทางเพศ โดยผลพบชัดในวัยรุ่นมากกว่ากลุ่มผู้ใหญ่ตอนต้น แต่ข้อมูลเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าเด็กคิดเรื่องความรักหรือมีพฤติกรรมทางเพศเพราะดูละครหรือเล่นโซเชียลเพียงอย่างเดียว สิ่งที่น่าคิดกว่าคือ เมื่อเด็กเห็นสิ่งเหล่านี้แล้วมีใครช่วยอธิบายให้เขาแยกออกหรือไม่ว่า สิ่งที่เกิดขึ้นบนหน้าจอกับความสัมพันธ์ในชีวิตจริงอาจไม่เหมือนกัน
เพศศึกษาจึงต้องเริ่มก่อนวันที่เด็กต้องตัดสินใจ UNESCO ระบุว่าเพศศึกษารอบด้านควรออกแบบให้เหมาะกับวัยและพัฒนาการ โดยเด็กเล็กสามารถเริ่มเรียนรู้จากเรื่องครอบครัว ความเคารพ ความสัมพันธ์ ร่างกาย และสิทธิของตัวเอง ก่อนค่อยเพิ่มเรื่องความยินยอม ความรุนแรง การคุมกำเนิด และสุขภาพทางเพศเมื่อโตขึ้น หลักฐานที่ UNESCO รวบรวมยังพบว่าเพศศึกษาที่มีคุณภาพไม่ได้ทำให้เด็กเริ่มมีเพศสัมพันธ์เร็วขึ้น แต่ช่วยเพิ่มความรู้ ลดพฤติกรรมเสี่ยง ลดการมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน และสามารถช่วยชะลอการเริ่มมีเพศสัมพันธ์ได้
สำหรับเด็กเล็กสิ่งที่ควรรู้อาจเริ่มจากเรื่องง่ายที่สุดอย่าง นี่คือร่างกายของเรา เรามีสิทธิปฏิเสธการสัมผัสที่ทำให้ไม่สบายใจ และเราสามารถบอกผู้ใหญ่ที่ไว้ใจได้ รวมถึงการเข้าใจว่าความรักไม่ควรทำให้เราต้องกลัว ถูกบังคับ หรือยอมทำในสิ่งที่ไม่พร้อม เพราะเพศศึกษาไม่ได้มีเป้าหมายเพียงป้องกันการตั้งครรภ์ แต่ยังช่วยให้เด็กเข้าใจความสัมพันธ์ที่ปลอดภัยและรู้จักตัดสินใจเกี่ยวกับร่างกายของตัวเอง
สำหรับกรณีเด็กอายุ 9 ปีที่ตั้งครรภ์ประเด็นจึงไม่ได้มีเพียงเรื่องการศึกษา เด็กจำเป็นต้องได้รับ การดูแลทางการแพทย์และการคุ้มครองเด็กควบคู่กัน รวมถึงการประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญว่ามีการชักจูง กดดัน บังคับ หรือใช้ความรุนแรงเกิดขึ้นหรือไม่ โดยต้องรับฟังอย่างให้เด็กรู้สึกปลอดภัย ไม่ทำให้อับอาย และรักษาข้อมูลส่วนตัวของเด็ก
ในด้านสุขภาพองค์การอนามัยโลก หรือ WHO ระบุว่าแม่อายุ 10-19 ปี มีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนบางชนิดมากกว่าหญิงอายุ 20-24 ปี เช่น ภาวะครรภ์เป็นพิษและการติดเชื้อ ขณะที่ทารกมีความเสี่ยงต่อการคลอดก่อนกำหนด น้ำหนักแรกเกิดต่ำ และภาวะแทรกซ้อนรุนแรงในทารกแรกเกิด เหล่านี้ยิ่งสะท้อนความสำคัญของการเข้าถึงบริการทางการแพทย์โดยเร็วเมื่อพบการตั้งครรภ์ในวัยที่น้อยมาก
กรณีที่อุดรธานีจึงเปิดคำถามให้ ครอบครัว โรงเรียน และหน่วยบริการ หาคำตอบร่วมกันว่า เด็กเข้าถึงเพศศึกษาที่เหมาะสมกับวัยหรือไม่ มีผู้ใหญ่ที่เด็กกล้าพูดคุยด้วยโดยไม่กลัวถูกดุด่าหรือทำให้อับอายหรือไม่ และเมื่อเกิดปัญหาขึ้นแล้วระบบรอบตัวเด็กสามารถเข้าให้การช่วยเหลือได้เร็วเพียงใด
เพราะท้ายที่สุดเป้าหมายของเพศศึกษาไม่ได้มีเพียงการบอกเด็กว่า "ห้ามทำอะไร" แต่คือการทำให้เด็กมีข้อมูลมากพอที่จะรู้ว่าอะไรปลอดภัย อะไรไม่ปลอดภัย รู้ว่าตัวเองมีสิทธิในร่างกาย มีสิทธิปฏิเสธ และรู้ว่าจะขอความช่วยเหลือจากใคร ก่อนวันที่พวกเขาต้องตัดสินใจในเรื่องที่อาจเปลี่ยนชีวิตไปตลอด
สำหรับผู้ที่กังวลเรื่องการตั้งครรภ์หรือกำลังต้องการคำปรึกษา สามารถติดต่อ สายด่วน 1663 ซึ่งให้ข้อมูลและประสานส่งต่อบริการที่ปลอดภัย หากกรณีเกี่ยวข้องกับเด็กควรพาเด็กเข้าพบแพทย์และประสานหน่วยคุ้มครองเด็กในพื้นที่ โดยให้ความสำคัญกับความปลอดภัย ตัวตน และข้อมูลส่วนบุคคลของเด็กตลอดกระบวนการ
