หลังน้ำลดแล้วหลายคนต้องเริ่มภารกิจเก็บบ้าน ขนของ ล้างโคลน หรือเดินลุยน้ำเพื่อกลับเข้าสู่พื้นที่ที่เคยถูกน้ำท่วม สิ่งที่มองไม่เห็นและอาจตามมาภายหลังคือ โรคและการติดเชื้อจากน้ำ ดิน โคลน อาหาร และสภาพแวดล้อมที่ปนเปื้อน
เมื่อวันที่ 27 กันยายน 2569 กรมควบคุมโรคออกคำเตือนสถานการณ์น้ำท่วม โดยระบุว่ามีโรคที่ต้องเฝ้าระวังหลายกลุ่มทั้งไข้ฉี่หนู โรคผิวหนัง โรคระบบทางเดินอาหาร โรคตาอักเสบ โรคที่มียุงเป็นพาหะ และโรคระบบทางเดินหายใจ
สำหรับคนที่เพิ่งผ่านการลุยน้ำหรือกำลังเก็บบ้านหลังน้ำลดมีอย่างน้อย 5 กลุ่มอาการใกล้ตัวที่ควรรู้จักและสังเกตร่างกายตัวเอง
1. ไข้ฉี่หนู ลุยน้ำแล้วต้องจับตาอาการต่อ
โรคเลปโตสไปโรสิส หรือ ไข้ฉี่หนู เกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่ปนเปื้อนในปัสสาวะของสัตว์ เช่น หนู สุนัข โค กระบือ หรือสุกร เชื้อนี้สามารถอยู่ในน้ำ ดิน และโคลน และเข้าสู่ร่างกายผ่านบาดแผล ผิวหนังที่เปื่อยจากการแช่น้ำ รวมถึงเยื่อบุตา จมูก และปาก
กรมควบคุมโรครายงานข้อมูลล่าสุดตั้งแต่วันที่ 1 มกราคมถึง 23 กันยายน 2569 พบผู้ป่วยไข้ฉี่หนูทั่วประเทศ 3,303 ราย และเสียชีวิต 46 ราย โดยจำนวนผู้ป่วยในช่วงหลายสัปดาห์ก่อนหน้านี้ส่วนใหญ่อยู่สูงกว่าค่ามัธยฐาน 5 ปีย้อนหลัง จึงยังต้องเฝ้าระวังต่อเนื่องในช่วงฝนตกและน้ำท่วมขัง
อาการที่ควรสังเกตคือ ไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตามตัวโดยเฉพาะน่องหรือโคนขา คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย หรือตาแดง หากมีอาการหลังลุยน้ำหรือสัมผัสดินโคลนควรพบแพทย์โดยเร็วและแจ้งแพทย์ว่าเคยลุยน้ำท่วม เพราะการรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ มีความสำคัญมาก
2. น้ำกัดเท้า ผิวเปื่อย คัน หนังลอก
การแช่อยู่ในน้ำเป็นเวลานานทำให้ผิวหนังเปื่อยและเกิดอาการระคายเคืองได้ โดยเฉพาะบริเวณเท้าและซอกนิ้ว ก่อนตามมาด้วยอาการที่หลายคนเรียกว่า น้ำกัดเท้า
กรมควบคุมโรคระบุว่าหากหลังลุยน้ำมีอาการ ผื่นแดง คัน แผลพุพอง หรือหนังลอก ควรล้างบริเวณนั้นให้สะอาดและดูแลให้แห้ง หากอาการไม่ดีขึ้นควรพบแพทย์ เพราะผิวที่เปื่อยหรือมีบาดแผลสามารถเพิ่มโอกาสของการติดเชื้อได้
หลังขึ้นจากน้ำจึงไม่ควรปล่อยให้เท้าเปียกชื้นต่อเป็นเวลานาน ควรล้างด้วยน้ำสะอาดและสบู่ เช็ดให้แห้งโดยเฉพาะซอกนิ้ว และหากต้องลงน้ำอีกควรสวมรองเท้าบูตหรือรองเท้าที่ช่วยลดการสัมผัสน้ำโดยตรง
3. ท้องเสียและอาหารเป็นพิษ
ช่วงน้ำท่วมน้ำเสียและสิ่งปฏิกูลอาจเข้าไปปนเปื้อนน้ำดื่ม อาหาร วัตถุดิบ รวมถึงภาชนะที่ใช้ประกอบอาหาร ทำให้ความเสี่ยงของ โรคอุจจาระร่วงและอาหารเป็นพิษ เพิ่มขึ้น
หากมีอาการ ถ่ายเหลว ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน หรือมีไข้ ควรดื่มสารละลายเกลือแร่ ORS เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ แต่หากถ่ายหรืออาเจียนมาก ดื่มน้ำไม่ได้ มีไข้สูง ถ่ายเป็นมูกหรือมีเลือด ปัสสาวะน้อย อ่อนเพลียมาก หรือซึมลง ควรรีบไปพบแพทย์
กรมควบคุมโรคแนะนำหลักง่ายๆ ในช่วงน้ำท่วมคือ กินอาหารปรุงสุกใหม่ อาหารค้างมื้อต้องอุ่นให้ร้อนทั่วถึง ดื่มน้ำสะอาด และล้างมือด้วยสบู่ โดยเฉพาะก่อนกินอาหารและหลังสัมผัสสิ่งสกปรก
4. ตาแดง เคืองตา หลังสัมผัสน้ำสกปรก
น้ำท่วมที่ปนเปื้อนเชื้อโรคหากกระเด็นเข้าตาหรือเราใช้มือที่ไม่สะอาดขยี้ตาอาจทำให้เกิด ตาอักเสบ ได้
อาการที่ควรสังเกต ได้แก่ ตาแดง เคืองตา น้ำตาไหล มีขี้ตา หรือตาพร่ามัว กรมควบคุมโรคแนะนำให้ล้างมือบ่อยๆ ไม่ขยี้ตา และไม่ใช้ผ้าเช็ดตัวหรือของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น
หากมีอาการปวดตารุนแรง ตาบวม มองเห็นผิดปกติ หรืออาการไม่ดีขึ้น ควรเข้ารับการตรวจ ไม่ควรซื้อยาหยอดตามาใช้เองโดยไม่ทราบสาเหตุ
5. ไข้หวัดใหญ่และโรคทางเดินหายใจ
ไม่ใช่เฉพาะน้ำสกปรกที่ต้องระวัง เพราะช่วงน้ำท่วมผู้คนอาจต้องอยู่รวมกันในศูนย์พักพิง บ้านที่อับชื้น หรือพื้นที่ที่มีฝุ่นและโคลนจากการทำความสะอาด ทำให้เพิ่มโอกาสของ โรคติดต่อระบบทางเดินหายใจ รวมถึงไข้หวัดใหญ่และปอดอักเสบ
กรมควบคุมโรคระบุอาการที่ควรสังเกต ได้แก่ ไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดเมื่อย อ่อนเพลีย ไอ เจ็บคอ มีน้ำมูก หรือหายใจเหนื่อยหอบ หากมีอาการควรสวมหน้ากากเมื่ออยู่ร่วมกับผู้อื่น ดูแลสุขอนามัยส่วนบุคคล และหากมีอาการรุนแรงควรพบแพทย์
ขึ้นจากน้ำแล้วต้องทำอะไรทันที?
สิ่งที่ง่ายที่สุดที่ช่วยลดความเสี่ยงได้คือ อย่าปล่อยตัวเองอยู่ในสภาพเปียกหรือสกปรกนานเกินไป หลังลุยน้ำหรือทำความสะอาดบ้านควรล้างมือ ล้างเท้า และอาบน้ำด้วยน้ำสะอาดพร้อมสบู่ทันที หากมีบาดแผลให้ทำความสะอาดและปิดแผลให้มิดชิด และหลีกเลี่ยงการเดินเท้าเปล่าท่ามกลางน้ำท่วม
ที่สำคัญหากหลังจากลุยน้ำเริ่มมี ไข้สูง ปวดกล้ามเนื้อ ท้องเสีย ตาแดง ผื่น หรืออาการทางเดินหายใจผิดปกติ อย่าลืมแจ้งแพทย์ว่าเคยสัมผัสน้ำท่วม ดิน หรือโคลน เพราะข้อมูลนี้อาจช่วยในการวินิจฉัยโรคได้เร็วขึ้น
น้ำอาจลดลงภายในไม่กี่วันแต่โรคบางชนิดไม่ได้แสดงอาการทันที การดูแลตัวเองหลังน้ำลดจึงไม่ควรจบแค่การล้างบ้าน แต่ต้อง เฝ้าดูร่างกายของตัวเองและคนในครอบครัวต่ออีกระยะหนึ่ง ด้วย หากไม่แน่ใจเรื่องอาการสามารถสอบถามสายด่วนกรมควบคุมโรค 1422
