เคยปลูกฝีป้องกันไข้ทรพิษอาจช่วยป้องกัน Mpox ได้จริงหรือไม่ เปิดความจริงภูมิคุ้มกันจากวัคซีนในอดีต

18 พ.ย. 2569 - 14:55

  • การปลูกฝีป้องกันไข้ทรพิษในอดีตอาจช่วยป้องกัน Mpox ได้เนื่องจากเชื้อไวรัสทั้งสองอยู่ในกลุ่มเดียวกัน

  • ประสิทธิผลการป้องกันราว 85% มาจากการศึกษาในอดีต ไม่ได้หมายความว่าผู้ที่เคยปลูกฝีจะมีภูมิคุ้มกันระดับนี้ตลอดชีวิต

  • ผู้ที่เคยปลูกฝียังมีโอกาสติดเชื้อ Mpox และควรเข้ารับวัคซีนเพิ่มเติมหากอยู่ในกลุ่มเสี่ยงตามคำแนะนำของแพทย์

smallpox-vaccine-scar-mpox-immunity-protectio-SPACEBAR-Hero.png

รอยแผลเป็นเล็กๆ บนต้นแขนที่หลายคนคุ้นตามาตั้งแต่เด็กอาจไม่ใช่เพียงร่องรอยจากการฉีดวัคซีนเท่านั้น เพราะสำหรับคนไทยบางรุ่นรอยแผลดังกล่าวอาจเป็นหลักฐานของการปลูกฝีป้องกันโรคไข้ทรพิษในอดีต ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันต่อโรค Mpox หรือฝีดาษลิงที่กำลังเป็นประเด็นด้านสาธารณสุขในปัจจุบัน

ย้อนกลับไปหลายสิบปีก่อนโรคไข้ทรพิษ (Smallpox) เป็นหนึ่งในโรคติดต่อร้ายแรงที่คร่าชีวิตผู้คนทั่วโลก การปลูกฝีจึงกลายเป็นมาตรการสำคัญในการป้องกันโรค ก่อนที่องค์การอนามัยโลก (WHO) จะประกาศความสำเร็จในการกำจัดไข้ทรพิษจนหมดไปจากธรรมชาติในปี 2523 ส่งผลให้การให้วัคซีนป้องกันไข้ทรพิษแก่ประชาชนทั่วไปทยอยยุติลง และคนรุ่นหลังจำนวนมากไม่เคยได้รับวัคซีนชนิดนี้

แม้ไข้ทรพิษและ Mpox จะเป็นคนละโรคแต่เชื้อไวรัสทั้งสองอยู่ในกลุ่ม Orthopoxvirus เช่นเดียวกัน ทำให้วัคซีนไข้ทรพิษสามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันที่ช่วยป้องกันโรค Mpox ได้บางส่วน โดย WHO ระบุว่าการศึกษาในอดีตพบประสิทธิผลในการป้องกัน Mpox สูงถึงประมาณ 85% จึงเป็นที่มาของความเชื่อว่าผู้ที่เคยปลูกฝีอาจมีภูมิคุ้มกันมากกว่าคนรุ่นใหม่

อย่างไรก็ตาม ตัวเลข 85% ไม่ได้หมายความว่าคนที่เคยปลูกฝีเมื่อ 40–50 ปีก่อนจะยังมีภูมิคุ้มกันระดับเดียวกันในวันนี้ เนื่องจากภูมิคุ้มกันสามารถลดลงตามระยะเวลา และมีรายงานผู้ติดเชื้อ Mpox ที่เคยได้รับวัคซีนไข้ทรพิษมาแล้วหลายสิบปี ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐอเมริกา (CDC) จึงย้ำว่าการได้รับวัคซีนในอดีตอาจช่วยป้องกันโรคได้แต่ไม่สามารถรับประกันการป้องกันตลอดชีวิต

อีกหนึ่งความเข้าใจที่ควรแยกให้ออกคือ ไม่ใช่ทุกคนที่มีแผลเป็นบนต้นแขนจะเคยปลูกฝีป้องกันไข้ทรพิษ เพราะวัคซีนบีซีจี (BCG) สำหรับป้องกันวัณโรคก็สามารถทิ้งรอยแผลเป็นไว้ได้เช่นกัน ขณะที่การเกิดก่อนปี 2523 ก็ไม่ได้ยืนยันว่าบุคคลนั้นเคยได้รับวัคซีนไข้ทรพิษ จึงไม่ควรใช้เพียงอายุหรือรอยแผลเป็นมาตัดสินว่าตนเองมีภูมิคุ้มกันต่อ Mpox แล้ว

สำหรับสถานการณ์ในประเทศไทย กรมควบคุมโรครายงานข้อมูลปี 2569 ณ วันที่ 31 ตุลาคม พบผู้ป่วย Mpox สะสม 470 ราย เสียชีวิต 3 ราย โดยโรคสามารถแพร่เชื้อผ่านการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ติดเชื้อ โดยเฉพาะการสัมผัสผิวหนัง รอยโรค หรือสารคัดหลั่ง รวมถึงการใช้สิ่งของที่ปนเปื้อนร่วมกัน หากพบผื่น ตุ่ม หรือแผลผิดปกติโดยเฉพาะหลังมีประวัติสัมผัสเสี่ยงควรเข้ารับการตรวจจากแพทย์

ปัจจุบัน WHO ยังคงแนะนำให้ผู้ที่มีความเสี่ยงและเข้าเกณฑ์รับวัคซีน Mpox เข้ารับวัคซีนตามคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์แม้จะเคยปลูกฝีป้องกันไข้ทรพิษมาแล้วก็ตาม เพราะการมีภูมิคุ้มกันจากอดีตไม่ได้หมายความว่าจะปลอดภัยจากการติดเชื้อในปัจจุบัน และการฉีดวัคซีนก็ไม่สามารถป้องกันโรคได้ 100%

ท้ายที่สุดรอยแผลเป็นจากการปลูกฝีอาจเป็นมากกว่าความทรงจำของคนรุ่นก่อน เพราะสะท้อนให้เห็นถึงความสำเร็จของการป้องกันโรคด้วยวัคซีนที่เคยช่วยให้มนุษยชาติกำจัดไข้ทรพิษได้สำเร็จ แต่ในวันที่โรคติดเชื้อกลุ่มเดียวกันยังคงอยู่ ภูมิคุ้มกันจากอดีตอาจช่วยลดความเสี่ยงได้ ทว่าไม่ควรกลายเป็นเหตุผลให้ละเลยจากการป้องกันโรคในวันนี้

เรื่องเด่นประจำสัปดาห์