น้ำแข็งขั้วโลกละลาย 11.3 ล้านล้านตัน ‘กรุงเทพฯ-เมืองชายฝั่ง’ รับแรงกระแทก

20 พ.ย. 2569 - 14:12

  • ข้อมูลดาวเทียมเผย 44 ปี กรีนแลนด์-แอนตาร์กติกาเสียน้ำแข็ง 11.3 ล้านล้านตัน ดันน้ำทะเลโลกสูงขึ้น 3.14 ซม.

  • 84% ของมวลน้ำแข็งที่หายไป ไม่ใช่แค่โลกร้อน นักวิทย์พบการเคลื่อนตัวของธารน้ำแข็งลงสู่มหาสมุทรเร็วขึ้น

  • เมืองชายฝั่งไทยและกรุงเทพฯ เสี่ยงเผชิญวิกฤตซ้อน ทั้งน้ำทะเลหนุน แผ่นดินทรุด และน้ำเค็มรุกล้ำแม่น้ำเจ้าพระยา

green-space-polar-ice-loss-thailand-sea-level-risk-SPACEBAR-Hero.jpg

โลกกำลังเสียสมดุล! เปิดบันทึกดาวเทียม 44 ปี “กรีนแลนด์-แอนตาร์กติกา” น้ำแข็งพังทลาย 11.3 ล้านล้านตัน สัญญาณเตือนภัยชายฝั่งไทยกับวิกฤตน้ำทะเลรุกคืบ

ไม่ใช่แค่ความร้อนที่ทำให้น้ำแข็งขั้วโลกละลาย แต่กลไกใต้แผ่นน้ำแข็งกำลังเร่งให้ธารน้ำแข็งยักษ์เคลื่อนตัวลงสู่มหาสมุทรเร็วกว่าที่เคย งานวิจัยระดับโลกชิ้นล่าสุดกางสถิติ 44 ปี พบมวลน้ำแข็งกรีนแลนด์และแอนตาร์กติกาหายไปกว่า 11.3 ล้านล้านตัน ดันระดับน้ำทะเลเฉลี่ยโลกพุ่งพรวด 3.14 เซนติเมตร สะเทือนถึงหน้าบ้านคนไทย เมื่ออ่าวไทย-อันดามัน และพื้นที่ลุ่มต่ำอย่างกรุงเทพฯ กำลังเผชิญความเสี่ยง “น้ำทะเลหนุน-แผ่นดินทรุด-น้ำเค็มรุก” พร้อมกัน

แม้ว่าในสายตาของคนทั่วไป ภาพของแผ่นน้ำแข็งขนาดมหึมาที่ขั้วโลกเหนือและขั้วโลกใต้อาจดูเป็นเรื่องไกลตัว เหมือนดูสารคดีธรรมชาติที่เกิดขึ้นห่างออกไปนับหมื่นกิโลเมตร แต่ในความเป็นจริง มหาสมุทรทั่วโลกเชื่อมต่อกันเป็นผืนเดียว ทุกหยดน้ำแข็งที่ละลายหรือแตกตัวลงสู่ทะเลที่ขั้วโลก กำลังเดินทางมาเคาะประตูบ้านของเมืองชายฝั่งทั่วโลก รวมถึงประเทศไทยอย่างเงียบเชียบ

หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ชิ้นล่าสุดที่ตอกย้ำความจริงข้อนี้ได้อย่างชัดเจนที่สุด เพิ่งได้รับการตีพิมพ์ลงในวารสาร Scientific Data เมื่อเดือนกันยายนที่ผ่านมา ภายใต้ชื่อเรื่อง Mass balance of the Greenland and Antarctic ice sheets from the 1970s to 2023 โดย ดร.อีเนส เอ็น. โอโตซากา และคณะนักวิจัยนานาชาติภายใต้เครือข่าย IMBIE

Sea_level_rise_rapid_ice_melt_in_west_Antarctic_now_unavoidable_SPACEBAR_Thumbnail_7ebd0700f6.jpg

กางบันทึกดาวเทียม 27 ดวง พบ 44 ปี น้ำแข็งหาย 11.3 ล้านล้านตัน

งานวิจัยฉบับนี้ถือเป็นหนึ่งในชุดข้อมูลการติดตามสมดุลมวลแผ่นน้ำแข็งที่ครอบคลุมและยาวนานที่สุดเท่าที่เคยมีมา โดยนักวิจัยได้ผสานข้อมูลจากภารกิจดาวเทียมสังเกตการณ์โลกถึง 27 ดวง ร่วมกับชุดการประเมินอิสระและแบบจำลองภูมิอากาศรวม 45 ชุด เพื่อแกะรอยความเปลี่ยนแปลงของแผ่นน้ำแข็งกรีนแลนด์ (ปี 2515–2566) และแอนตาร์กติกา (ปี 2522–2566)

ตัวเลขที่ปรากฏในรายงานสร้างแรงสั่นสะเทือนต่อวงการสิ่งแวดล้อมโลกอย่างมาก เมื่อพบว่าในช่วงเวลา 44 ปี (พ.ศ. 2522–2566) แผ่นน้ำแข็งทั้งสองแห่งสูญเสียมวลรวมกันไปถึง 11,309 ± 565 พันล้านตัน หรือประมาณ 11.3 ล้านล้านตัน โดยแบ่งเป็น

  • เกาะกรีนแลนด์ (ปี 2515–2566) สูญเสียมวลไป 6,215 ± 467 พันล้านตัน หรือเฉลี่ยปีละ 119 พันล้านตัน โดยเริ่มเห็นแนวโน้มการสูญเสียอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ทศวรรษ 1980 และเร่งตัวรุนแรงที่สุดในช่วงทศวรรษ 2000–2010
  • ทวีปแอนตาร์กติกา (ปี 2522–2566) สูญเสียมวลไป 4,780 ± 513 พันล้านตัน

ผลลัพธ์โดยตรงของมวลน้ำจืดมหาศาลที่ไหลลงสู่มหาสมุทร คือการดันให้ ระดับน้ำทะเลเฉลี่ยทั่วโลกเพิ่มสูงขึ้นแล้ว 31.4 ± 1.6 มิลลิเมตร (หรือ 3.14 เซนติเมตร) ซึ่งตัวเลขนี้คิดเป็นสัดส่วนเกือบ 1 ใน 4 ของการเพิ่มขึ้นของระดับน้ำทะเลโลกทั้งหมดในช่วงเวลาเดียวกัน

ภัยเงียบที่ซ่อนอยู่ 84% ไม่ได้เกิดจากความร้อน

สิ่งที่น่ากังวลยิ่งกว่าปริมาณน้ำแข็งที่หายไปคือ กลไกการสูญเสีย ที่นักวิจัยค้นพบ เพราะคนส่วนใหญ่มักเข้าใจว่าน้ำแข็งละลายเพราะอากาศร้อนขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่รายงานฉบับนี้ชี้ให้เห็นว่า 84% ของมวลน้ำแข็งทั้งหมดที่สูญเสียไป เกิดจากความไม่สมดุลเชิงพลวัตของธารน้ำแข็ง (Ice dynamical imbalance) หรือการที่ธารน้ำแข็งขนาดยักษ์เคลื่อนตัว ไหลเร็วขึ้น และแตกตัวลงสู่มหาสมุทรอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในแอนตาร์กติกาที่การสูญเสียเกือบทั้งหมดมาจากกลไกนี้ ขณะที่อีก 16% เกิดจากการเปลี่ยนแปลงสมดุลมวลบนพื้นผิว (Surface Mass Balance)

แม้ในช่วง 4 ปีสุดท้ายของการศึกษา (พ.ศ. 2563–2566) นักวิจัยจะพบสัญญาณการชะลอตัวชั่วคราว เนื่องจากมีหิมะตกสะสมสูงเป็นประวัติการณ์ในแอนตาร์กติกาตะวันออก (ปี 2565–2566) และกรีนแลนด์ไม่เผชิญคลื่นความร้อนฤดูร้อนสุดขั้วเหมือนทศวรรษก่อน แต่ในภาพรวมระยะยาวเกือบครึ่งศตวรรษ แผ่นน้ำแข็งขั้วโลกยังคงอยู่ในภาวะขาดดุลอย่างหนัก

green-space-antarctica-ice-melt-mercury-pollution-SPACEBAR-Thumbnail.png

จากขั้วโลกถึงอ่าวไทย

เมื่อน้ำทะเลสูงขึ้นซ้ำเติมวิกฤตในบ้านเรา

เมื่อมองกลับมาที่ประเทศไทย แม้เราจะอยู่ห่างจากกรีนแลนด์และแอนตาร์กติกาคนละซีกโลก แต่ด้วยทำเลที่ตั้งที่มีแนวชายฝั่งยาวทั้งฝั่งอ่าวไทยและอันดามัน รวมถึงเป็นแหล่งรวมของพื้นที่เศรษฐกิจ เมืองท่องเที่ยว และชุมชนหนาแน่น ความเปลี่ยนแปลงของระดับน้ำทะเลโลกจึงส่งผลกระทบต่อไทยแบบหลีกเลี่ยงไม่ได้

ข้อมูลจากงานวิจัยในประเทศไทยหลายชิ้นกำลังฉายภาพความเสี่ยงที่ซ้อนทับกันอย่างน่าจับตา

green-space-polar-ice-loss-thailand-sea-level-risk-SPACEBAR-Photo01.jpg

อัตราเร่งของน้ำทะเลในน่านน้ำไทย

งานวิจัยของ ดร.พรอำไพ นเรนทร์พิทักษ์ และคณะจากศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค สวทช.) ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Elementa: Science of the Anthropocene (ปี 2568) ประเมินว่าภายใต้สถานการณ์การปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่แตกต่างกัน ระดับน้ำทะเลตามแนวชายฝั่งไทยในช่วงปลายศตวรรษมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตั้งแต่ 2 มิลลิเมตรต่อปี ไปจนถึงมากกว่า 5 มิลลิเมตรต่อปี

ยิ่งไปกว่านั้น ปัจจัยตามฤดูกาลยังเข้ามาซ้ำเติม โดยช่วงมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ (ธันวาคม–กุมภาพันธ์) ระดับน้ำทะเลบริเวณอ่าวไทยตอนบนอาจยกตัวสูงขึ้นชั่วคราวอีก 0.2 เมตร ส่วนฝั่งอันดามันในช่วงมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ (มิถุนายน–สิงหาคม) อาจสูงขึ้นอีก 0.1 เมตร

กรุงเทพฯ และปริมณฑลกับโจทย์หิน “น้ำขึ้น-ดินทรุด”

รายงาน OECD Economic Surveys: Thailand 2025 ระบุชัดเจนว่า กรุงเทพฯ กำลังเผชิญความเสี่ยงทวีคูณจากทั้งระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นและการทรุดตัวของแผ่นดิน ทำให้ระดับน้ำเมื่อเทียบกับพื้นดินเพิ่มสูงขึ้นเร็วกว่าค่าเฉลี่ยโลก

วิกฤตน้ำเค็มรุกล้ำปากแม่น้ำเจ้าพระยา

งานวิจัยใน Journal of Hydrology: Regional Studies (ปี 2567) ชี้ให้เห็นว่า ระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นผนวกกับช่วงที่ปริมาณน้ำจืดไหลลงแม่น้ำน้อยและลมมรสุม กำลังเปิดทางให้น้ำเค็มรุกล้ำเข้าสู่แม่น้ำเจ้าพระยาได้ลึกและบ่อยขึ้น ซึ่งกระทบโดยตรงต่อระบบผลิตน้ำประปา ภาคเกษตรกรรม และอุตสาหกรรมในพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา

แนวชายฝั่งที่กำลังถูกกัดเซาะ

ข้อมูลสำรวจจากภาพถ่ายดาวเทียมระหว่างปี 2515–2565 ของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ร่วมกับ GISTDA สะท้อนให้เห็นว่า แนวชายฝั่งหลายจุดของไทยกำลังเผชิญการกัดเซาะอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นแผลเดิมที่จะยิ่งรุนแรงขึ้นเมื่อระดับน้ำทะเลฐานยกตัวสูงขึ้น

เรามีเวลาปรับตัวอีกเท่าไร?

ตามการประเมินของคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (IPCC) ระบุว่า ภายในปี พ.ศ.2593 (ค.ศ.2050) ระดับน้ำทะเลเฉลี่ยทั่วโลกอาจสูงขึ้นอีก 15–29 เซนติเมตร และอาจพุ่งไปถึง 28–101 เซนติเมตร ภายในปี พ.ศ. 2643 (ค.ศ.2100) ขึ้นอยู่กับว่ามนุษยชาติจะลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้เร็วแค่ไหน

ตัวเลข 11.3 ล้านล้านตันจากงานวิจัยของ Otosaka และคณะ ไม่ใช่แค่สถิติทางวิทยาศาสตร์ที่บันทึกไว้ในวารสารวิชาการ แต่เป็นดั่ง “ใบแจ้งเตือน” ว่ามหาสมุทรกำลังเปลี่ยนไปอย่างถาวร สำหรับประเทศไทย โจทย์ใหญ่ของความยั่งยืนต่อจากนี้ไม่ใช่แค่การรอดูว่าระดับน้ำทะเลจะขึ้นอีกกี่เซนติเมตร แต่เราต้องเร่งปรับผังเมือง ยกระดับโครงสร้างพื้นฐานป้องกันน้ำท่วมและน้ำเค็ม ฟื้นฟูแนวกันชนธรรมชาติอย่างป่าชายเลน และวางระบบบริหารจัดการน้ำให้เท่าทันก่อนที่ต้นทุนของความเสียหายจะแพงเกินกว่าจะรับไหว

เรื่องเด่นประจำสัปดาห์