พบบริษัทจีนใช้ไทยเป็นทางผ่านส่งแร่พลวงไปสหรัฐฯ หลังจีนห้ามส่งออก

บันทึกของศุลกากรและการขนส่ง พบว่า มีแร่พลวง (โลหะที่ใช้ในแบตเตอรี่ ชิป และสารหน่วงไฟ) ปริมาณมากผิดปกติจากประเทศไทยและเม็กซิโกไหลเข้าสู่สหรัฐฯ นับตั้งแต่จีนห้ามส่งออกไปสหรัฐฯ เมื่อปีที่แล้ว และบันทึกดังกล่าวยังแสดงให้เห็นว่ามีบริษัทของจีนอย่างน้อย 1 แห่งมีส่วนเกี่ยวข้องในการค้าที่ว่า

จีนเป็นผู้ผลิตแร่พลวง รวมทั้งแกลเลียมและเจอร์เมเนียม ซึ่งใช้ในเซมิคอนดักเตอร์ เทคโนโลยีด้านการทหาร และโทรคมนาคม รายใหญ่ที่สุดของโลก จีนห้ามส่งออกโลหะเหล่านี้ไปสหรัฐฯ ตั้งแต่วันที่ 3 ธ.ค. หลังสหรัฐฯ ปราบปรามภาคอุตสาหกรรมชิปของจีน

การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับการค้าดังกล่าวเน้นย้ำถึงการแย่งชิงแร่ธาตุที่สำคัญ และการต่อสู้ของจีนในการบังคับใช้ข้อจำกัดในขณะที่จีนแข่งขันกับสหรัฐฯ เพื่ออำนาจสูงสุดทางเศรษฐกิจ การทหาร และเทคโนโลยี

ข้อมูลการค้าแสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนเส้นทางการขนส่งสินค้าไปยังสหรัฐฯ ผ่านประเทศที่สาม ซึ่งเป็นปัญหาที่เจ้าหน้าที่จีนทราบดีอยู่แล้ว

ผู้เชี่ยวชาญในอุตสาหกรรมนี้ 3 รายยืนยันการประเมินดังกล่าว รวมถึงผู้บริหาร 2 รายจากบริษัทของสหรัฐฯ 2 แห่งที่บอกกับสำนักข่าว Reuters ว่า พวกเขาได้รับแร่ธาตุที่ถูกจำกัดการส่งออกจากจีนในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา

ข้อมูลศุลกากรสหรัฐฯ ระบุว่า ระหว่างเดือน ธ.ค.-เม.ย. สหรัฐฯ นำเข้าออกไซด์พลวงจากไทยและเม็กซิโก 3,834 เมตริกตัน ซึ่งมากกว่าปริมาณการนำเข้าในช่วงสามปีที่ผ่านมารวมกัน

ข้อมูลของศุลกากรจีนจนถึงเดือน พ.ค. ระบุว่า ปีนี้ไทยและเม็กซิโกกลายเป็นตลาดส่งออกแร่พลวงของจีนรายใหญ่ 3 อันดับแรก แต่ในปี 2013 ซึ่งเป็นปีสุดท้ายก่อนที่จีนจะจำกัดการส่งออก ทั้งสองประเทศนี้ไม่อยู่ใน 10 อันดับแรกด้วยซ้ำ

ข้อมูลของบริษัทที่ปรึกษา RFC Ambrian พบว่า ไทยและเม็กซิโกต่างก็มีโรงงานถลุงแร่พลวงเพียงโรงงานเดียว และทั้งสองประเทศไม่ได้ทำเหมืองพลวงในปริมาณมาก

การนำเข้าแร่พลวง แกลเลียม และเจอร์เมเนียมของสหรัฐฯ ในปีนี้อยู่ในปริมาณที่เกือบเท่าหรือเกินปริมาณก่อนจีนจำกัดการส่งออก แม้ว่าราคาจะสูงกว่า

ราม เบน ซิออน ผู้ร่วมก่อตั้งและซีอีโอแพลตฟอร์มการตรวจสอบการจัดส่งแบบดิจิทัล Publican เผยว่า แม้ว่าจะมีหลักฐานชัดเจนว่าเป็นการส่งออกสินค้าผ่านประเทศที่สาม (transshipment) แต่ข้อมูลการค้าไม่สามารถระบุบริษัทที่เกี่ยวข้องได้

“มันคือรูปแบบที่เราเห็นและรูปแบบนั้นก็สอดคล้องกัน” เบน ซิออนเผยกับ Reuters และว่า บริษัทจีน “สร้างสรรค์สุดๆ ในการเลี่ยงกฎเกณฑ์”

กระทรวงพาณิชย์ของจีนเผยเมื่อเดือน พ.ค.ว่า หน่วยงานต่างประเทศที่ไม่สามารถระบุชื่อ “สมรู้ร่วมคิดกับผู้ฝ่าฝืนกฎหมายในประเทศ” เพื่อหลบเลี่ยงข้อจำกัดการส่งออก และการหยุดยั้งกิจกรรมดังกล่าวมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อความมั่นคงของชาติ โดยกระทรวงพาณิชย์ของจีนไม่ได้ตอบคำถามของ Reuters เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของการเคลื่อนไหวขอการค้าตั้งแต่เดือน ธ.ค.

กระทรวงพาณิชย์ของสหรัฐฯ ของไทย และกระทรวงเศรษฐกิจของเม็กซิโกก็ไม่ตอบคำถามเช่นกัน

กฎหมายสหรัฐฯ ไม่ได้ห้ามบริษัทสัญชาติอเมริกันซื้อแร่พลวง แกลเลียม และเจอร์เมเนียมที่มีต้นกำเนิดจากจีน ขณะที่บริษัทจีนสามารถส่งออกแร่เหล่านี้ไปยังประเทศอื่นที่ไม่ใช่สหรัฐฯ หากมีใบอนุญาต

ลีวาย พาร์กเกอร์ ซีอีโอและผู้ก่อตั้งบริษัท Gallant Metals ในสหรัฐฯ เผยกับ Reuters ว่าบริษัทได้รับแกลเลียมจากจีนเดือนละประมาณ 200 กิโลกรัม โดยไม่ระบุตัวผู้ที่เกี่ยวข้องเนื่องจากอาจเกิดผลกระทบตามมา

พาร์กเกอร์เผยว่า ขั้นแรกตัวแทนจัดซื้อในประเทศจีนรับแร่จากผู้ผลิต จากนั้นบริษัทขนส่งจะส่งพัสดุโดยติดฉลากใหม่โดยระบุว่าเป็นเหล็ก สังกะสี หรืออุปกรณ์ศิลปะ ผ่านประเทศในเอเชียอีกประเทศหนึ่ง และว่า วิธีแก้ขัดแบบนี้ไม่ถูกต้องและค่าใช้จ่ายสูง

พากร์เกอร์เผยอีกว่า เขาต้องการนำเข้า 500 กิโลกรัม แต่การขนส่งแร่จำนวนมากเสี่ยงต่อการถูกตรวจสอบ และบริษัทโลจิสติกส์ของจีนก็ “ระมัดระวังมาก” เพราะความเสี่ยงนี้

ซื้อขายปริมาณมาก ทำธุรกรรมรวดเร็ว

บันทึกการจัดส่งที่ไม่เคยมีการรายงานมาก่อนซึ่งได้รับการตรวจสอบโดย Reuters แสดงให้เห็นว่า บริษัท Thai Unipet Industries ที่ตั้งอยู่ในประเทศไทย ซึ่งเป็นบริษัทในเครือของบริษัทผลิตแร่พลวง Youngsun Chemicals ของจีน ทำธุรกรรมซื้อขายกับสหรัฐฯ ในช่วงไม่กี่เดือนมานี้

บันทึกใบตราส่งสินค้า 36 ใบ โดยแพลตฟอร์มด้านการค้า ImportYeti  และ Export Genius แสดงให้เห็นว่า Unipet ส่งออกแร่พลวงอย่างน้อย 3,366 ตันจากไทยไปสหรัฐฯ ระหว่างเดือน ธ.ค.-พ.ค. ซึ่งคิดเป็นปริมาณประมาณ 27 เท่าของปริมาณที่ Unipet จัดส่งในช่วงเดียวกันของปีก่อน

บันทึกดังกล่าวมีข้อมูลของสินค้า บุคคลที่เกี่ยวข้อง และท่าเรือต้นทางและผู้รับ แต่ไม้ได้ระบุแหล่งกำเนิดของวัตถุดิบ และไม่ได้ระบุหลักฐานของการส่งออกสินค้าผ่านประเทศที่สาม

Reuters ไม่สามารถติดต่อ Thai Unipet เพื่อขอความเห็นได้ และเมื่อ Reuters โทรไปยังหมายเลขของบริษัทที่ระบุไว้ในบันทึกการจัดส่งฉบับหนึ่ง ผู้ที่รับสายกลับแจ้งว่าหมายเลขดังกล่าวไม่ใช่ของ Unipet Reuters จึงส่งคำถามไปยังที่อยู่จดทะเบียนของ Unipet แต่ไม่ได้รับการตอบกลับ ส่วนบริษัท Youngsun Chemicals ซึ่งเป็นบริษัทแม่ของ Unipet ไม่ได้ตอบคำถามเกี่ยวกับการขนส่งไปยังสหรัฐฯ

ผู้ซื้อของ Unipet คือบริษัท Youngsun & Essen ที่ตั้งอยู่ในรัฐเทกซัส ซึ่งก่อนที่จีนจะจำกัดการส่งออก Youngsun & Essen นำเข้าไตรออกไซด์ของแร่พลวงส่วนใหญ่จาก Youngsun Chemicals

จีนดำเนินการปราบปรามการส่งออกสินค้าผ่านประเทศที่สามและลักลอบส่งออกแร่ธาตุสำคัญเมื่อเดือน พ.ค. ผู้ฝ่าฝืนอาจถูกปรับและห้ามส่งออก เจมส์ เสี่ยว ทนายความจาก White & Case  ในฮ่องกงเผยกับ Reuters ว่า ในกรณีร้ายแรงอาจถือว่าเป็นการลักลอบส่งออกสินค้าซึ่งมีโทษจำคุกมากกว่า 5 ปี

กฎหมายดังกล่าวใช้กับบริษัทจีนทุกบริษัทแม้ธุรกรรมจะเกิดขึ้นในต่างประเทศก็ตาม ในกรณีของการส่งออกสินค้าผ่านประเทศที่สาม ทางการจีนสามารถดำเนินคดีกับผู้ขายที่ไม่ดำเนินการตรวจสอบความครบถ้วนอย่างเพียงพอเพื่อระบุผู้ใช้ปลายทาง

อย่างไรก็ตาม สำหรับใครก็ตามที่เต็มใจที่จะเสี่ยง ก็สามารถทำกำไรมหาศาลในต่างประเทศ ซึ่งการขาดแคลนทำให้ราคาของแกลเลียม เจอร์เมเนียม และพลวงพุ่งสูงเป็นประวัติการณ์

หลังจีนจำกัดการส่งออกไปสหรัฐฯ การส่งออกแร่ทั้งสามชนิดนี้ต้องมีใบอนุญาต จากข้อมูลของศุลกากรจีนพบว่า การส่งออกพลวงและเจอร์เมเนียมของจีนยังน้อยกว่าระดับก่อนที่ทางการจะจำกัดการส่งออก

เบน ซิออนเผยว่า ขณะนี้จีนกำลังเผชิญกับความท้าทายเพื่อให้แน่ใจว่าระบบการควบคุมการส่งออกของจีนมีประสิทธิภาพ

“แม้ว่าจะมีนโยบายเหล่านี้อยู่ทั้งหมด แต่การบังคับใช้กลับเป็นสถานการณ์ที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง” เบน ซิออน ทิ้งท้าย